1   مقدمه
این گزارش توسط واحد اطلاعات اکونومیست و با حمایت اتحادیه نرم‌افزارهای تجاری منتشر گردیده است. پژوهش‌های انجام گرفته به دو طریق اصلی بوده است:

2   چند نکته مهم
صنعت فناوری اطلاعات نقش مهمی در اقتصاد دارد. در کشورهایی که نرم‌افزار، سخت‌افزار یا خدمات فناوری اطلاعات، در مقیاس زیاد تولید می‌گردد، این صنعت تا 5٪ از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص می‌دهد. در بسیاری از کشورها، بخش فناوری اطلاعات منبع مهمی برای رشد بهره‌وری کار بوده است و بسیاری از دولت‌ها در سال‌های اخیر، انرژی قابل ملاحظه‌ای برای رشد صنعت فناوری اطلاعات مصروف داشته‌اند.
البته همه کشورها دارای عوامل لازم برای حمایت از رشد بخش فناوری اطلاعات نیستند. همان‌گونه که در گزارش آمده است، رشد صنعت داخلی به وجود شرایط مطلوب در چند حوزه مرتبط با یکدیگر، بستگی دارد. برخی از این شرایط عبارتند از کیفیت زیر ساخت ارتباطات و فناوری اطلاعات، پرورش استعدادهای محلی، محیط تحقیق و توسعه، قوانین حقوقی مناسب، و محیط کلّی تجارت. کشورهایی که توجه کافی به این موضوع دارند، پاداش خود را به صورت بخش فناوری اطلاعات مؤثر و کارآمد دریافت می‌کنند.
صنعت فناوری اطلاعات 64 کشور از طریق ارزیابی عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری و تعیین اهمیت نسبی آن‌ها در عملکرد بخش فناوری اطلاعات، مقیاس‌گذاری شده است. یافته‌های کلیدی در این پژوهش به قرار زیر بوده‌اند:

در همه کشورها، اولویت رشد صنعت فناوری اطلاعات بیشتر از بقیه بخش‌های اقتصادی نیست. برای مثال، سوئد و فنلاند که جایگاه بالایی در جدول ما دارند، بر روی تولید تجهیزات و نرم‌افزارهای ارتباطات راه دور تمرکز نموده‌اند. امّا همه کشورها از رشد صنعت فناوری اطلاعات آن‌ها بهره‌مند خواهند شد و مزایای آن به فراتر از صرفاً بخش فناوری خواهد رسید.

3   شاخص‌های هم‌سنجی
شاخص‌های به کار رفته در این مطالعه در شش رده متفاوت کمّی و کیفی سازماندهی شده‌اند و مجموعاً 25 شاخص را شامل می‌شوند. در زیر، این 6 رده و وزن هر یک آورده شده است:

الف- محیط کسب و کار به طور کلّی (وزن: 10٪)
این رده شامل 4 شاخص زیر است. وزن هر شاخص در داخل این رده، در جلوی آن آورده شده است:

ب – زیر ساخت فناوری اطلاعات (وزن: 20٪)
این رده شامل 4 شاخص زیر است. وزن هر شاخص در داخل این رده، در جلوی آن آورده شده است:

پ – نیروی انسانی (وزن: 20٪)
این رده شامل 4 شاخص زیر است. وزن هر شاخص در داخل این رده، در جلوی آن آورده شده است:

ت – محیط قانونی (وزن: 10٪)
این رده شامل 5 شاخص زیر است. وزن هر شاخص در داخل این رده، در جلوی آن آورده شده است:

ث – محیط تحقیق و توسعه (وزن: 25٪)
این رده شامل 4 شاخص زیر است. وزن هر شاخص در داخل این رده، در جلوی آن آورده شده است:

ج – میزان حمایت از رشد صنعت فناوری اطلاعات (وزن: 15٪)
این رده شامل 4 شاخص زیر است. وزن هر شاخص در داخل این رده، در جلوی آن آورده شده است:

4   رده‌بندی کشورها

5    آمارهای تفکیکی
الف – 10 کشور اوّل از نظر بهره‌وری نیروی کار شاغل در بخش فناوری اطلاعات (ارزش سخت‌افزار و نرم‌افزار تولیدی به ازای هر کارمند)

ب – 10 کشور اول از نظر محیط کسب و کار (درصد)

پ – 10 کشور اول از نظر زیر ساخت فناوری اطلاعات (درصد)

ت – 10 کشور اول از نظر نفوذ پهنای باند (درصد)

ث – 10 کشور اوّل از نظر سرمایه انسانی (درصد)

ج – 10 کشور اوّل از نظر محیط قانونی (درصد)

چ – 10 کشور اوّل از نظر محیط تحقیق و توسعه (درصد)

ح – 10 کشور اول از نظر حمایت دولت از رشد صنعت فناوری اطلاعات (درصد)

6   ستاره‌های درخشان آینده؟
با در نظر گرفتن عوامل گسترده فناوری، صنعت و محیط کسب و کار، به احتمال زیاد کشورهایی که در رده‌های بالای جدول هم‌سنجی ما قرار دارند، ظرف چند سال آینده نیز تغییر مکان نخواهند داد. کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، کره جنوبی و انگلستان دارای اغلب ویژگی‌های لازم برای حمایت از خدمات فناوری اطلاعات، نرم‌افزار و در بعضی موارد حتی سخت‌افزار، به صورت رقابتی می‌باشند. البته هر یک از این کشورهای رده بالا نیز دارای نقاط ضعفی هستند که باید مواظب باشند برتری خود را از دست ندهند. در همین زمان، چین و هند که اکنون در یک سوم پائین جدول قرار دارند با پیشرفت و بهبود در زیر ساخت‌ها و محیط کسب وکار و محیط قانونی، توانائی‌های فعلی خود را تکمیل خواهند کرد و انتظار می‌رود جایگاه بهتری را به دست آورند.
با نگاهی به آینده، دو روند احتمالاً بخش پائینی جدول ما را تغییر شکل خواهد داد. یکی، تعدادی از اقتصادهای نوپاست که از نظر نیروی تخصصی ارزان قیمت به رقابت با هند و چین خواهند پرداخت. از آن جمله می‌توان مالزی، برزیل، ویتنام و چند کشور اروپای شرقی مثل روسیه، مجارستان و لهستان را نام برد. بازارهای کوچکتری نظیر لیتوانی، استونی و شیلی نیز در برخی کاربردها و خدمات نرم‌افزاری خاص به رقابت خواهند پرداخت. این کشورها حداقل در یکی از 6 رده شاخص‌های هم‌سنجی در نیمه بالای جدول جای دارند و می‌توان انتظار داشت که از این امتیاز خود، به ویژه در حوزه تولید نرم‌افزار، استفاده کنند.
روسیه، علیرغم ضعف در زیر ساخت، حفاظت قانونی و محیط کسب و کار، کشوری است که به طور جدّی برای تقویت صنعت فناوری اطلاعات خود برنامه‌ریزی کرده و هم اکنون نیز مقصد محبوبی برای برون‌سپاری تولید نرم‌افزار است. در این کشور سالانه 200 هزار نفر در رشته‌های علمی و فنی از دانشگاه فارغ‌التحصیل می‌شوند که بسیاری از آن‌ها به زبان انگلیسی نیز آشنایی خوبی دارند.
ویتنام یک مثال دیگر است. این کشور با وجودی که در حال حاضر دارای امتیاز پائینی است و در پائین جدول جای دارد امّا سیل مهاجرانی با مهارت‌های فناوری اطلاعات -غالباً پناهندگانی که پس از کمونیست شدن کشور در سال 1975 آنجا را ترک کردند- به نیروی کار این کشور جان تازه‌ای می‌بخشد. دولت این کشور نیز پس از سال‌ها غفلت، اکنون سرمایه‌گذاری مناسبی برای ایجاد زیر ساخت فناوری اطلاعات انجام داده است. صنعت برون‌سپاری ویتنام در حال رشد است و تعداد شرکت‌های نرم‌افزاری این کشور نیز رو به گسترش است.
با وجودی که تمام عوامل، از جمله زیر ساخت و محیط قانونی، از اهمیت زیادی برخوردارند امّا مهارت انسانی به طور فزاینده‌ای تمایز بخش فناوری اطلاعات در سطح کشوری است. دنیای فردا -سه تا پنج سال آینده- به طور فزاینده‌ای بر روی استعداد انسانی متمرکز خواهد بود و کشورهایی که بتوانند بهتر از آن بهره بگیرند گوی سبقت را از دیگران خواهند ربود.

7    امتیاز کشورها در رده‌های مختلف

 منبع

“The means to compete: Benchmarking IT industry competitiveness”, A report from the Economist Intelligence Unit, July 2007.