انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. دوشنبه  ٢٩/٠٨/١٣٩٦ ساعت ٠٧:٢٢
 

ارزیابی وبگاه‌های دولتی


دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی کشور با هدف تشویق دستگاه‌های دولتی به عرضه اطلاعات و خدمات به مردم از طریق اینترنت، به بررسی وبگاه‌های دولتی پرداخته و نتایج این بررسی‌ها را در قالب کتابی با عنوان «ارزیابی وبگاه‌های دولتی ایران» در تیرماه 1387 منتشر نموده است. دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی درصدد است تا این ارزیابی و رتبه‌بندی را هر ساله تکرار نماید تا بدین وسیله، هم مردم بهترین‌ها را شناسایی کنند و هم مدیران به ارزیابی دستگاه خود بپردازند.
ارزیابی و معرفی برترین وبگاه‌های دولتی در دو سطح مورد توجه قرار گرفته است. نخست با توجه به شاخص‌های مهم ارزیابی در قالب شش معیار زیر:

  • محتوا
  • خدمات
  • تعاملی بودن
  • کاربرپسندی
  • طراحی
  • فناوری

و سپس جامعیت وبگاه‌ها، فارغ از معیارهای بالا.

1. ارزیابی وبگاه‌های جامع
معرفی وبگاه‌های جامع به این منظور نیست که این وبگاه‌ها تمامی معیارهای ارزیابی را لحاظ کرده‌اند و دچار ضعف در هیچیک از معیارها نیستند، بلکه به این معناست که وبگاه‌های جامع برتر به طور متوسط در مجموع معیارهای ششگانه عملکرد بهتری نسبت به سایر وبگاه‌ها داشته‌اند. چه بسا وبگاهی که در هیچیک از معیارهای ششگانه صاحب رتبه اول تا سوم نشده ولی از لحاظ جامعیت بر وبگاه‌هایی که دارای رتبه شده‌اند، برتری داشته باشند.
در این بخش، وبگاه شهرداری تهران (www.tehran.ir) به عنوان برترین وبگاه کشور برگزیده شده است و پس از آن، وبگاه وزارت آموزش و پرورش (www.medu.ir) و وبگاه مرکز آمار ایران (www.sci.org.ir) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.
جدول زیر رتبه هر یک از این سه وبگاه را در معیارهای ششگانه نشان می‌دهد:

 

محتوا

تعامل

خدمات

فناوری

طراحی

کاربرپسندی

شهرداری تهران

5

85

1

47

1

8

وزارت آموزش و پرورش

7

5

128

19

26

5

مرکز آمار ایران

8

7

26

41

120

45

جدول 1: رتبه سه وبگاه جامع برتر در هر یک از معیارهای ششگانه

در بخش نتیجه‌گیری ارزیابی وبگاه‌های جامع، به سه عنصر «فناوری»، «مردم» و «فرایندها» به عنوان عناصر اساسی تحقق دولت الکترونیکی اشاره شده و آمده است: «خیلی وقت‌ها به نظر می‌رسد که تحقق دولت الکترونیکی به طور عمده بر گسترش و به‌کارگیری فناوری بنا شده است اما تجربه پروژه‌های موفق در این زمینه نشان می‌دهد که فناوری تنها بیست درصد از تلاش به سوی دولت الکترونیکی است و هرچند به‌کارگیری فناوری در مسیر صحیح آن بسیار با اهمیت است امّا فرایندهای مهندسی مجدد و تغییر نگرش‌ها و تغییر سیستم مدیریتی بسیار مهمتر است.»
همچنین در این بخش به آمار سازمان ملل متحد در مورد شاخص آمادگی دولت الکترونیکی کشورهای جهان اشاره شده است. بر طبق آمار، شاخص آمادگی دولت الکترونیکی ایران در سال 2005 میلادی برابر 3818/0 بوده که این شاخص در سال 2008 به 4067/0 ارتقاء یافته است امّا نکته شایان توجه اینجاست که در سال 2005 رتبه ایران در بین سایر کشورهای جهان 98 بوده است که در سال 2008 با وجود پیشرفت در شاخص‌های آمادگی دولت الکترونیکی، رتبه کشور ما به 108 تنزل یافته است و این نشان دهنده رشد کند ما و رشد سریع سایر کشورهای جهان در دستیابی به اهداف و تحقق دولت الکترونیکی است.

2. ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش محتوا
برای ارزیابی وبگاه‌های دولتی از لحاظ محتوا از بیست مقیاس اصلی و بیش‌از پنجاه مقیاس فرعی استفاده شده است. مقیاس‌های اصلی عبارت بوده‌اند از: هدف، تاریخچه، تناسب دامنه و پسوند وبگاه با کارکردهای سازمان، ساده‌سازی اجزای پیچیده، صحت و درستی درونی و بیرونی، میزان پیوندها، ارائه محتوای چندرسانه‌ای، انتشارات، انباشت اطلاعات وبگاه، توصیف دقیق و ارائه اطلاعات کامل از فعالیت‌ها و عملکرد سازمان، معرفی پرسنل، حقوق معنوی، واژگان به کار رفته، میزان پیوندهای یافت شده در جویشگرها، طبقه‌بندی منظم، قابلیت استفاده از همه محتوا، عدم وجود پیغام‌های «در دست ساخت» و «به زودی» و موارد این چنینی، ارجاعات محتوا . بالاخره هماهنگی و تطابق بین اهداف و محتوا.
در این ارزیابی، وبگاه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (www.gsi.ir) به عنوان برترین وبگاه کشور برگزیده شده است و پس از آن، وبگاه راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران (www.rai.ir) و وبگاه مجلس شورای اسلامی (www.majlis.ir) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.

3. ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش خدمات
در این بخش 186 وبگاه دولتی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته‌اند. این ارزیابی بر اساس خدمات ارائه شده در پنج گروه مالی، اداری، اطلاع‌رسانی، روابط عمومی و آموزشیـ پژوهشی صورت گرفته است.
در ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش خدمات، وبگاه شهرداری تهران (www.tehran.ir) رتبه نخست را به دست آورده و پس از آن وبگاه شرکت پست جمهوری اسلامی (www.post.ir) و وبگاه شرکت مخابرات استان خراسان شمالی (www.tci-khn.ir) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.
در قسمت نتیجه‌گیری ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش خدمات چنین آمده است: «با بررسی 186 وبگاهی که در این طرح حضور داشتند می‌توان چنین نتیجه گرفت که اگرچه برخی وبگاه‌ها به لحاظ ارائه خدمات از دیگران پیشی گرفته و خدمات بهتر و بیشتری ارائه می‌کنند امّا سایر وبگاه‌ها تمایز چندانی نداشته و جنبه اطلاع‌رسانی بر سایر جنبه‌های خدماتی در آن‌ها غلبه دارد..»

4. ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش تعاملی
در مقدمه این بخش به سه دیدگاه اصلی برای نگاه به روند تعامل اشاره شده است. دیدگاه اوّل، باعنوان دیدگاه «فناوری محور»، بر تعامل به‌عنوان یک ویژگی فناورانه رسانه تأکید می‌شود. دیدگاه بعدی، دیدگاه مبتنی بر محیط ارتباطی است که بر خلاف دیدگاه اول، تأکید بر محیط است و نقش رسانه در آن کم رنگ می‌شود. دیدگاه سوم، مبتنی‌بر تصوّرات مخاطب یا تعاملی بودن ذهنی است. در این دیدگاه، تعاملی بودن به عنوان متغیری که می‌تواند در ذهن افراد جای داشته باشد درک می‌شود.
ارزیابی وبگاه‌ها از لحاظ تعاملی بودن در هشت سطح امکانات جستجو، درصد تلاش کاربران (کمترین زمان برای دستیابی به اطلاعات مورد نظر)، پاسخ دهندگی، تسهیل ارتباطات میان فردی، سهولت در افزودن اطلاعات، نظارت بر کاربرد سیستم، تعامل جستجوگرانه، تعامل کارکردی و تعامل انطباقی صورت گرفته است.
در ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش تعاملی، وبگاه سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران (www.investiniran.ir) رتبه نخست را به دست آورده و پس از آن وبگاه سازمان امور اقتصادی و دارایی استان کرمان (www.ke.mefa.ir) و وبگاه سازمان آب و فاضلاب استان تهران (www.tpww.co.ir) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.

5. ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش کاربرپسندی
ارزیابی وبگاه‌ها از لحاظ کاربرپسندی با توجه به یازده مقیاس زیر صورت گرفته است: جویشگر، سازگاری و هماهنگی میان صفحه‌ها، چیدمان مناسب شمایل‌ها (icons) در صفحه‌ها، استفاده از شمایل‌های راهنما، سهولت گردش در وبگاه، سرعت بارگذاری صفحه‌ها، عدم تبلیغات، ارائه گزینه‌هایی برای کنترل وبگاه، استفاده از ابزارهای مناسب در صفحه، قابلیت خوانش محتوا و نشانی (URL) وبگاه.
در ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش کاربرپسندی، وبگاه راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران (www.rai.ir) رتبه نخست را به دست آورده است و پس از آن، وبگاه سازمان امور اقتصادی آذربایجان شرقی (www.as.mefa.ir) و وبگاه سازمان امور اقتصادی یزد (www.yz.mefa.ir) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.

6. ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش طراحی
در مقدمه این بخش چنین آمده است: «فضاهای وبی، نشان دهنده روح حاکم بر آن دستگاه می‌باشد. درواقع، بازنمایی سازمان و هویت سازمان فیزیکی در فضایی که به سرعت در حال گسترش و فراگیر شدن است اهمیتی برابر با خود سازمان در فضای فیزیکی دارد. طراحی وب نه از منظر فنی بلکه از دیدگاه زیبایی شناسانه و نشانه شناختی به مثابه نمود مجازی سازمان فیزیکی و بازنماگر هویت سازمانی خواهد بود.» نویسنده در ادامه، طراحی وب را به عنوان یکی از شاخه‌های هنر کاربردی، با «زیبایی شناسی»، «روان‌شناسی»، «نظم نشانه‌ها» و «فناوری» مرتبط دانسته است.
ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش طراحی با تکیه بر مباحث نظری و روش شناسی صورت گرفته است. در این ارزیابی، وبگاه مرکز گسترش فناوری اطلاعات (www.magfa.com) رتبه نخست را به دست آورده است و پس از آن، وبگاه بانک صنعت و معدن (www.bim.ir) و وبگاه مجلس شورای اسلامی (www.majlis.ir) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.

7. ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش فناوری
رویکرد تحلیل وبگاه‌ها در این بخش، رویکردی فنی بوده است. فناوری‌ها و فنون وب در این رویکرد در گروه‌های «چهارچوب‌ها و زبان‌های برنامه‌نویسی»، «فناوری‌های چندرسانه‌ای و جانبی» و «فنون زیرساختی» قرار گرفته‌اند.
در ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش فناوری، پایگاه اطلاع‌رسانی قربانیان سلاح‌های شیمیایی بنیاد شهید و امور ایثارگران (www.chemical-victims.com) رتبه نخست را به دست آورده است و پس از آن وبگاه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (www.cbi.ir) و وبگاه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (www.idro.org) در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند.
در بخش نتیجه‌گیری ارزیابی وبگاه‌های برتر بخش فناوری چنین آمده است: «با توجه به ارزیابی‌های انجام شده بر روی 186 وبگاه دولتی می‌توان گفت که کلیت فضای وب دولتی ایران بجز مواردی اندک، از برنامه‌های مدیریت محتوای متن‌باز (open source) استفاده می‌کنند. گرچه استفاده از چنین سکّوهایی به اضافه تصوّر و نگرش اشتباه وبداران دولتی به فضای وب، فضایی ضعیف و بی‌سامان در عرصه برنامه‌نویسی وب دولتی ایران ایجاد کرده است.»

منبع
٭ ارزیابی وبگاه‌های دولتی، دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی، 1387.