انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. چهارشنبه  ٠١/٠٩/١٣٩٦ ساعت ٢٠:٠٨
 

کتاب‌شناسی

دیدگاه
بهره‌گیری از آموخته‌های حافظه سازمانی برای بهبود و افزایش اثربخشی
همایش‌های فناوری اطلاعات در ایران

سید ابراهیم ابطحی
عضو هیأت علمی دانشکده مهندسی کامپیوتر- دانشگاه صنعتی شریف

پست‌الکترونیکی: abtahi@sharif.edu

 


مقدمه
دکتر رضا منصوری در کتاب تازه خود «معماری علم در ایران» (نشر دیبا، 1389) می‌نویسد: «گفتمان علمی صرفا گفتار علمی نیست. روش گفتگوی علمی و نوشتارهای علمی نیست، رفتار و منش در اجتماع علمی هم هست. چگونگی توجه به نتایج علمی، توجه به ایده های جدید هم هست.چگونگی شرکت و بحث در همایش ها و چگونگی صحبت با جامعه خارج از اجتماع علمی هم هست. به این معنی ما گفتمان علمی نداریم.توجه داشته باشیم که گفتمان به این معنی همراه با اجتماع علمی به وجود می آید، اما مفهومی مستقل است که ما در کشورمان تاکنون از آن غفلت کرده‌ایم. پس در معماری علم لازم است توجه ویژه به آن بکنیم و راه های ایجاد و گسترش سالم گفتمان علمی را بررسی کنیم». از این منظر به ایراداتی در برگزاری همایش های علمی در زمینه رایانه و فناوری اطلاعات در ایران اشاره و راه‌حل‌هائی را توصیه می‌کنیم.
دیدگاه
در صد همایش‌های علمی و نشریات تخصصی معتبر در میان تعداد زیادی از آن‌ها که در طی سال در جهان اجرا یا نشر می‌شوند زیاد  نیست  و بسیاری از آن‌ها با اهداف غیر علمی یا پژوهشی (مثلا تجاری یا حرفه‌ای) به اطلاع رسانی در حوزه های علمی می‌پردازند. رتبه بندی‌های موجود در این زمینه مبیین این نظر است و عموما نشریات و همایش‌های وابسته یا مورد تایید انجمن‌های علمی معتبر یا دانشگاه ها و مراکز پژوهشی شناخته شده کمابیش از کیفیت متعارفی برخوردارند. در این میان انگیزه های غیر علمی و پژوهشی در برهه‌های از زمان به شکل منقطع یا مستمر باعث برپائی نشریات یا همایش‌های کم  محتوا می‌گردد. مثلا گرایش به مقاله‌نویسی یا به عبارت گویاتر تولید مقاله (مستقل از پژوهش پیش نیاز  لازم) با اهداف شخصی یا سازمانی و در مواردی غیر علمی این ناهنجاری را می‌تواند دامن  زند.
همان گونه که در دیدگاه مندرج در شماره 180 گزارش کامپیوتر با عنوان « بررسی تحلیلی گردهمائی‌های تخصصی فناوری اطلاعات در ایران » اشاره کردیم، باید با نقد و بهبود مستمر کیفیت این همایش‌ها از کاهش کیفیت اجرای آن‌ها و تبدیلشان به آئین‌های اداری ضامن اخذ ارتقاء شغلی یا تحصیلی اجتناب نمود. تعدد این همایش‌ها که اجرای آن‌ها به شهرهای کوچک هم تسری یافته ( که ماهیتا امر مذمومی نیست و چناچه با حفط یا گسترش کیفیت اجرا همراه باشد حتی امری بسیار پسندیده است). امروزه نیاز رجوع به تجارب پیشین وبرآورد کیفیت اجرای فعلی این همایش‌ها را ضروری ساخته است تا با کیفیت افزائی از ثمرات آن در رشد صنعت و فناوری اطلاعات و رایانه بتوان بهره گرفت. موارد زیر را به‌عنوان برخی از آفات یا تهدیدات برگزاری این همایش‌ها می‌توان فهرست نمود:

  • کیفیت بعضا نازل مقالات که علیرغم افزایش تعداد مقالات دریافتی به‌علت قلت ضوابط پایدار پذیرش مقالات با کیفیتی بیش از کمینه، متناسب با حیثیت همایش، بعضا منجر به پذیرش درصدی از مقالات دریافتی مستقل از کیفیت آن‌ها می‌شود. از نتایج این رفتار، تعداد مقالات برخی از فعالان این بخش ثبت شده بر برگه‌های اینترنتی آن‌هاست که در مواردی غیر مترقبه و شگفتی آفرین (با توجه به زمان و تلاش لازم برای تولید یک مقاله علمی) است.
  •  در مواردی عدم رعایت یا تقید به آداب و اخلاق پژوهشی در صیانت از حقوق فکری دیگران، داوران مقالات را می‌آزارد و این تاسف دو چندان می‌شود وقتی مقصران،  آن‌ را امری تصادفی یا نه چندان مهم می‌انگارند و حساسیت داوران را بهانه‌گیری یا کاری بیهوده می‌شمارند.
  •  عدم حضور برخی از  نویسندگان مقالات در زمان ارائه تاسف بار است و شبهه اهداف غیر علمی و بعضا اداری و ابزاری برای حضور در این همایش‌ها را دو چندان می‌کند.
  •  تعداد ناچیز مستمعین که در مواردی به‌تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد، سوال برانگیز است که پس متقاضی برگزاری این همایش‌ها چه کسانی هستند و نقش این همایش‌ها در ارتقاء علمی و پژوهشی و کیفیت فعالیت بخشی، چگونه قرار است محقق شود. در حالی‌که صف طویل ثبت نام کنندگان برای دریافت گواهی حضور در روز پایانی معنی‌دار است.
  • مکان‌های عموما نامناسب (در فضاهای اداری یا مراکز یا سالن‌های همایش‌های عمومی) عامل دیگری است که مخاطبان اصلی را نادیده می‌گیرد که به آن زمان‌های بعضا نامناسب اجرا را هم باید افزود که حضوری برخی مخاطبان اصلی مثلا دانشجویان را در اوج فصول درسی یا امتحانی یا تعطیلات سالیانه ناممکن می‌سازد.
  • داوری‌های نادقیق توسط داوران به‌درستی انتخاب نشده و یا داوری‌های سخت گیرانه توسط رقبا یا همکاران پژوهشی هر چند ندرتا اتفاق می‌افتد ولی در مواردی قابل مشاهده است.
  • هزینه ثبت نام برای حضور یا ارائه مقاله حتی در مواردی سرسام‌آور و  بدون توجه به بودجه‌های دانشجوئی و درآمدهای پژوهشی است که  در مواردی حضور در همایش‌ها را برای علاقه‌مندان و اقشاری غیر اقتصادی می‌سازد.
  • پذیرائی مفصل با غذای کامل با هزینه زیاد و بعضا کیفیت نازل، که اساسا لزومی ندارد و تنها باعث افزایش حق ثبت نام می‌شود که مشکلات بند قبلی را هم ببار می‌آورد.
  • کیفیت نازل اجرای فصول ارائه همایش‌ها، از قبیل عدم آمادگی ابزاری، عدم اجرا در زمان مقرر، عدم حضور به موقع و مستمر و فعالانه برخی از مدیران جلسات، ارائه کنندگان مقالات را که نوآوران حساسی هم هستند از کرده خود، پشیمان میکند.

برای برخورد منصفانه با مبحث فوق یادآوری می‌کنیم ذکر این نقائص به‌معنی تسری آن به همه همایش‌ها نیست و در   سال‌های اخیر به‌خصوص از زمانی که بخش خصوصی به شکل برون‌سپارانه اجرای همایش‌ها را می‌پذیرد، برخی از این نواقص رفع شده است که برای بهبود دیگر نواقص،  مواردی را به شرح زیر می‌توان توصیه نمود :

  •  انتخاب زمان و مکان مناسب (بدون تداخل طی زمانی با توزیع مناسب) با توجه به مکان‌های حضور بیشینه مخاطبین.
  •  سادگی در اجرا و استفاده از فضاهای مناسب از جمله کلاس‌های درس دانشگاه‌ها یا پژوهشکده‌ها.
  •  حذف پذیرائی مفصل و یا تقلیل آن به میزانی کمینه  و ساده.
  •  رعایت موارد فوق می‌تواند به کاهش هزینه ثبت نام  که بسیار ضروری است منجر شود .
  •  ایجاد کتابخانه‌های رقمی از مقالات کنفرانس‌ها و تهیه درخت دانشی مقالات موضوعی برای شناسائی تحقیقات کم و پر دامنه و ایجاد پایگاه اطلاعاتی مولفین و پژوهشگران برای استفاده از بیشینه توان موجود در داوری مقالات همایش‌ها.
  •  ایجاد پایگاه‌های دائمی برای همایش‌ها و ایجاد اکسترانت همایش‌های فناوری اطلاعات ایران با درج اطلاعات قابل داده کاوی در مورد اندازهای کمی و کیفی همایش‌ها که بتوان به‌عنوان حافظه سازمانی از آن‌ها برای بهبود اجرای همایش‌ها بهره گرفت.
  •  برقرای پیوند با نظامات حرفه ای در برگزاری و برنامه‌ریزی همایش‌ها که روند ناگزیر آتی تغییر مدل کاری دانشگاه‌ها به سازمان‌های مالی خود کفا را تسهیل کند.

در پایان به دو نکته باید اشاره نمود، نکته اول نسبت قلیل مقالات کاربردی به مقالات نظری و در همین اندازه موارد قلیل‌تر موضوع  مقالات راجع به مسائل عاجل و آتی بخش فاوای ایران است. نکته دوم گسترش برگزاری همایش‌های داخل کشور به زبان انگلیسی است که از نظر نگارنده کمتر توجیه‌پذیر است. در این میان غیر از الزامات احتمالی اداری بین المللی به دلیل قانع‌کننده‌ای نمی‌توان برخورد کرد و این پرسش کم یا بی پاسخ است زیرا اگر مقالاتی به زبان انگلیسی بنا برالزاماتی در کشور تولید می‌شود باید بتواند در بهترین کنفرانس‌های خارجی عرضه و پذیرفته شود و گرنه برای مستمعین فارسی زبان ترجمه انگلیسی یک مقاله فارسی نه چندان پرمحتوای علمی چه سودی دارد؟