انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. يکشنبه  ٢٨/٠٨/١٣٩٦ ساعت ١٣:٥٤
 

غول دیگری بر زمین افتاد


 

پس از در گذشت استیو جابز، دنیای فناوری یکی دیگر از پیشگامان خود را از دست داد. دنیس ریچی، خالق زبانC و یکی از  پدید آورندگان سیستم‌عامل یونیکس، در تاریخ 12 اکتبر 2011، پس از یک بیماری طولانی، در سن 70 سالگی در گذشت.
دنیس مک آلیستر ریچی در 9 سپتامبر 1941 در نیویورک به دنیا آمد. پدرش مهندس برق در آزمایشگاه‌های بل بود و در زمینه طراحی مدارهای راه‌گزینی کار می‌کرد. دنیس ریچی در نیوجرسی رشد یافت و پس از آن‌که دوران مدرسه را با کارنامه‌ای درخشان پشت سر گذاشت به دانشگاه‌ هاروارد رفت و درجه کارشناسی خودرا در رشته فیزیک و ریاضیات کاربردی اخذ کرد. ریچی در دوران تحصیلش در هاروارد در سمیناری درباره چگونگی کارکرد سیستم رایانه‌ای هاروارد به نام یونیواک 1 شرکت کرد. شرکت در این سمینار، علاقه زیادی در او به وجود آورد و این علاقه‌مندی باعث شد تا خارج از برنامه درسی‌اش به مطالعه رایانه‌ها و به ویژه این‌که چگونه برنامه‌نویسی می‌شوند بپردازند.
ریچی در حالی‌که هنوز دانشجوی هاروارد بود، کاری در دانشگاه ام‌آی‌تی به دست آورد. در آن زمان، برنامه‌نویسی رایانه، مدرک دانشگاهی نیاز نداشت و آزمایشگاه‌های رایانه هر کسی را که توانایی کمک در این زمینه داشت جذب می‌کردند. ریچی برای چندین سال در ام‌آی‌تی به کار ادامه داد و به همراه سایر دانشمندان به تولید و توسعه سیستم‌ها و نرم‌افزارهای رایانه‌ای پیشرفته‌تر پرداخت.
او همچنین کار در زمینه تولید سیستم‌عاملی برای رایانه‌های کوچک‌تر را آغاز کرد. در آن زمان، اکثر رایانه‌ها فضای بزرگی اندازه یک اتاق را اشغال می‌کردند و امکانات محدودی از نظر دستیابی از طریق شماره‌گیری داشتند.
رایانه های کوچکتر و رومیزی در حال تولید بودند و سیستم‌عامل مناسبی برای آن‌ها وجود نداشت. ریچی تصمیم گرفت که در این مورد اقدام کند. پروژه‌ای تعریف کرد و ام‌آی‌تی، هانی ول و جنرال الکتریک پذیرفتند که مدیریت مالی پروژه را برعهده گیرند. دانشمندان دیگری از دانشگاه و بخش خصوصی به تیم پروژه ملحق شدند. هدف آن‌ها ساختن سیستمی بود که 24 ساعته کار کند و تا 1000 کاربر همزمان را پاسخگو باشد. ریچی هرگز به برنامه‌نویسی به‌صورت یک مشکل نگاه نمی کرد بلکه آن را پازلی می‌دانست که باید حل شود.
پایان پروژه، مصادف با فارغ‌التحصیلی او بود. پس از آن ریچی به این نتیجه رسید که به جای فیزیک، باید آینده حرفه‌ای خود را  در دنیای رایانه‌ها ادامه دهد. او کاری در آزمایشگاه‌های بل، همانی که پدرش نیز شاغل بود، به دست آورد. در آن زمان، یعنی سال 1967، آزمایشگاه‌های بل نخستین فراهم‌کننده سرویس تلفنی در آمریکا و یکی از بهترین آزمایشگاه‌های جهان بود. ریچی درباره کارش در آزمایشگاه‌های بل گفته است: «به جای تمرکز بر روی پروژه‌‌ای خاص، بیشتر می‌خواستم دور و بر افرادی باشم که ایده‌ها و تجربه‌های فراوانی داشتند. به همین خاطر، بر روی پروژه‌های مختلفی شروع به کار کردم تا راهم را در این حرفه بیایم.» او در 1968 مدرک دکتری خود را از دانشگاه‌ هاروارد تحت سرپرستی پاتریک فیشر اخذ کرد.

تولید سیستم‌عامل یونیکس
یکی از همکاران ریچی، کنت تامپسون بود که یکسال زودتر از او به آزمایشگاه‌های بل آمده بود. هر دوی آن ها شاهد آن بودند که چطور رایانه‌های کوچک در اوایل 1970 روز به روز متداول‌تر می‌شدند. آن‌ها فکر کردند به روش‌ تعاملی ساده‌تری بین رایانه‌های مختلف نیاز است. چند ماه طول کشید تا به راه حلی در این زمینه دست یابند. آن دو در واقع سیتم‌عامل یونیکس را نوشته بودند. یونیکس به کاربران اجازه می‌داد که پرونده‌های داده‌ای را کپی، حذف، ویرایش و چاپ کنند و داده‌ها را از دیسک به صفحه نمایش منتقل کنند، به چاپگر بفرستند و دوباره بر روی دیسک ذخیره سازند. پیش از پدید آمدن یونیکس، سیستم‌عامل‌ها پیچیده و پرهزینه بودند. در حالی‌که یونیکس، ارزان و ساده بود و می‌توانست بر روی هر ماشینی به کار گرفته شود. به عبارت دیگر، کاربران محدود به استفاده از نرم‌افزاری خاص بر روی سیستمشان نبودند و می‌توانستند انواع سیستم‌های نرم‌افزاری را تهیه و نصب کنند زیرا یونیکس با همه آن‌ها سازگار بود. چنین کاری پیش از آن امکان‌پذیر نبود.
ریچی در همایش «اصول سیستم‌های عامل» که از طرف آی‌بی‌ام برگزار شده بود، کد یونیکس را در اختیار همه گذاشت و با تامپسون بر روی بهبود سیستم به کار ادامه داد.

تولید زبان برنامه‌نویسی C
یونیکس به زبان ماشین نوشته شده بود. واژگان اندکی داشت و با برخی رایانه‌ها خوب کار نمی‌کرد. در نتیجه، ریچی برخی از جنبه‌های سیستم‌های قدیمی‌تر را با جنبه‌های سیستم جدید ترکیب کرد و زبان برنامه‌نویسی C را پدید آورد. C هنوز در اوایل قرن بیست و یکم یکی از زبان‌های مطرح برنامه‌نویسی است. این زبان آنقدر ساده و مختصر بود که تقریباً همه تولیدکنندگان رایانه در آن زمان، روی به آن آوردند.
زبان C قواعد نحوی و دستورالعمل‌های اندکی دارد امّا بسیار ساختیافته و پودمانی است. به همین دلیل است که استفاده از آن در رایانه‌های مختلف بسیار  ساده بود. کتابخانه زبان C حاوی توابع فراوانی است که برنامه‌نویسان را از بازنویسی آن‌ها بی‌نیاز می‌سازد و دیگر نیازی نیست تا نوشتن برنامه‌هایشان را از نقطه صفر آغاز کنند. در اواسط دهه 1980، زبان C یکی از محبوب‌ترین زبان‌های برنامه‌نویسی جهان بود. به دلیل سرعت برنامه‌نویسی به زبان C و اجرای آن، بسیاری از شرکت‌ها از زبان C برای تولید نرم‌افزارهای خود استفاده می‌کنند.
در  سال 1973، ریچی و تامپسون سیستم‌عامل یونیکس را با استفاده از زبان C به جای زبان ماشین، بازنویسی کردند و آزمایش‌های فراوانی روی آن انجام دادند. آزمایشگاه‌های بل تبدیل به شرکت لوسنت تکنولوجیز شد و شروع به فروش یونیکس به تولیدکنندگان نرم‌افزار کرد. ریچی بخشی از موفقیت خود را مدیون پیشینه غیررایانه‌ای خود می‌داند و معتقد است بدین ‌خاطر، ذهن بازی نسبت به امکانات مختلف داشته است که دیگران احتمالاً به فکرشان نمی‌رسیده است.
ریچی در سال 1990، مدیر بخش پژوهش تکنیک‌های رایانشی در شرکت لوسنت شد. در این سمت، او به نوشتن نرم‌افزارهای کاربردی و مدیریت توسعه سیستم‌‌عامل‌های جدید پرداخت. ریچی در سال 2007 از این شرکت بازنشسته شد. ریچی در دوران فعالیت حرفه‌ایش، هرچند به خاطر سیستم‌عامل یونیکس شهرت یافت امّا دو سیستم‌عامل دیگر به نام‌های Plan 9 و Inferno نیز نوشته است.

جوایز

  • جایزه تورینگ : ریچی و تامپسون مشترکاً در سال 1983 به خاطر پیاده‌سازی سیستم‌عامل یونیکس موفق به اخذ جایزه تورینگ از انجمن ماشین‌های رایانشی (ACM ) شدند.. این جایزه معادل جایزه نوبل در دانش رایانه است.
  • مدال ریچارد همینگ IEEE : در سال 1990، ریچی و تامپسون به خاطر ابداع سیستم‌عامل یونیکس و زبان برنامه نویسی C ، مدال ریچارد همینگ را از انجمن مهندسان برق و الکترونیک (IEEE ) دریافت کردند.
  • مدال ملّی فناوری: در 21 اپریل 1999، تامپسون و ریچی مشترکاً مدال ملّی فناوری آمریکا در سال 1998 را از دست بیل کلینتون، رئیس جمهوری وقت این کشور، دریافت کردند. این مدال به خاطر پدید آوردن سیستم‌عامل یونیکس و زبان برنامه‌نویسی C که تواماً به پیشرفت‌های بی‌شماری در سیستم‌های سخت‌افزار، نرم‌افزار و شبکه‌بندی رایانه انجامیده و انگیزه رشد کلّ صنعت را فراهم ساخته است،به آنان اعطاء شد.
  • جایزه ژاپن: ریچی و تامپسون در سال 2011 به خاطر کارهای پیشگامانه‌شان در تولید سیستم‌عامل یونیکس، جایزه فناوری اطلاعات و ارتباطات ژاپن را کسب کردند.

کتاب‌ها

1. The C Programming Language (1978 with Brian Kernighan).
2. Unix Programmer`s Manual (1971).

نقل‌قول‌ها
نقل‌قول‌های بسیاری از دنیس ریچی وجود دارد که شاید معروف‌ترین آن‌ها نقل‌قول زیر درباره یونیکس باشد:

  • یونیکس بسیار ساده است. امّا برای درک سادگی آن، آدم باید نابغه باشد.

درگذشت ریچی
پیکر بی‌جان دنیس ریچی در تاریخ 12 اکتبر 2011 در منزلش در نیوجرسی پیدا شد. زمان دقیق مرگ او مشخص نیست. او در هنگام مرگ 70 سال داشت و تنها زندگی می‌کرد. دنیس ریچی در سال‌های آخر عمرش از سرطان پروستات و بیماری قلبی رنج می‌برد و از لحاظ سلامتی وضع رضایت‌بخشی نداشت. درگذشت او که درست یک هفته پس از درگذشت استیو جابز اتفاق افتاد، در غوغای درگذشت جابز، پوشش مطبوعاتی چندانی نیافت.

برنامه‌ای برای دنیس ریچی
برنامه زیر به زبان C توسط آقای مهندس سعید امراللهی، از اعضای انجمن انفورماتیک ایران، به مناسبت درگذشت ریچی نوشته شده است که پایان‌بخش خوبی برای این گزارش است:

# include
# define NO_LIMIT 1000000000

int main ()
{
int i;
for (i = 0; i < NO_LIMIT; ++i)
printf ("Rest In Peace Dennis\n");
return 0; / * never return* /
}
$ cc rest_in_peace.c
$ ./a. out
$ shutdown 0 # never return

گردآوری و ترجمه: ابراهیم نقیب‌زاده مشایخ

منابع

1) Encyclopedia of  World Biography, Dennis Ritchie
2) Wikipedia, Dennis Ritchie
3) Dennis Ritchie Quotes