انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. شنبه  ٢٧/٠٨/١٣٩٦ ساعت ١٥:٣٠
 

درگذشت پدر هوش مصنوعی


 

در 24 اکتبر سال گذشتهٔ میلادی یکی از دانشمندان بزرگ رایانه در سن 84 سالگی چشم از جهان فرو بست. جان مک‌کارتی، خالق زبان برنامه‌نویسی لیسپ و از طراحان زبان برنامه نویسی تأثیرگذار الگول بود، در گسترش سیستم‌های اشتراک زمانی نقش تعیین‌کننده داشت و در ایجاد و توسعهٔ اولیهٔ هوش مصنوعی، بسیار تأثیرگذار بود. او کسی بود که برای نخستین بار عبارت "هوش مصنوعی" را به کار برد.
مک‌کارتی جوایز و افتخارات زیادی کسب کرده است که از آن میان می‌توان به جایزهٔ تورینگ به خاطر نقش بنیادی در رشتهٔ هوش مصنوعی، مدل ملّی علوم آمریکا و جایزهٔ کیوتو اشاره کرد.
در زیر، مرور کوتاهی بر زندگی این دانشمند بزرگ می‌کنیم.

زندگی شخصی و سوابق تحصیلی
جان مک‌کارتی در 4 سپتامبر 1927 در بوستن و در خانواده‌ای که از فعالان حزب کمونیست بودند به دنیا آمد. خانوادهٔ او به دلایل فعالیت‌های سیاسی دائم از این شهر به آن شهر در حرکت بودند. پدرش یک کاتولیک ایرلندی الاصل بود که ابتدا نجّاری، سپس ماهیگیری و بالاخره در اتحادیهٔ کارگری کار می‌کرد و خانواده‌اش را از بوستن به نیویورک و بعد از آنجا به لس‌آنجلس برد. مادرش یک یهودی لیتوانی‌الاصل بود که به عنوان روزنامه‌نگار برای یک روزنامهٔ طرفدار کمونیسم کارمی‌کرد و سرانجام مددکار اجتماعی شد.
مک‌کارتی خود می گوید که در دوران نوجوانی یک آدم معمولی بوده است اما شواهد و قرائن چیز دیگری می‌گویند. او دانش آموز درخشانی بود و دورهٔ دبیرستان را دو سال زودتر از معمول به پایان رساند. او از همان ابتدا علاقهٔ زیادی به ریاضیات داشت. او در دوران دبیرستان نسخه‌ای از فهرست درس‌های انستیتوی فناوری کالیفرنیا را به دست آورد و به مطالعهٔ کتاب‌های ریاضی که در آنجا به دانشجویان سال‌های اول و دوم تدریس می‌شد پرداخت و تمام تمرین‌های آن‌ها را حل کرد. این امر باعث شد که وقتی در سال 1944 در رشتهٔ ریاضی به دانشگاه مزبور راه یافت،‌ درس های ریاضی دو سال اول را از او بپذیرند.

مک‌کارتی در سال 1948 دورهٔ کارشناسی ارشد ریاضی را شروع کرد. در سپتامبر همان سال، در سمپوزیوم "ساز و کارهای ذهنی در رفتار انسان" شرکت کرد. در این هم‌اندیشی، جان فون نویمان، ریاضیدان بزرگ و طراح رایانه، مقاله‌ای را در زمینهٔ خود‌کاره‌های خود – تکثیر ، یعنی ماشین‌هایی که می‌توانند نسخه‌هایی عین خود را به وجود آورند، ارائه کرد. با وجودی که هیچکس در آن جلسه ارتباطی بین هوش ماشینی و هوش انسانی نیافت اما صحبت‌های فون نویمان، حس کنجکاوی مک‌کارتی را برانگیخت و درواقع الهام بخش آیندهٔ حرفه‌ای او شد.
مک‌کارتی در سال 1949 دورهٔ دکتری ریاضی را در دانشگاه پرینستون آغاز کرد و در همان نخستین سال تلاشش را برای مدل‌سازی هوش انسان بر روی ماشین انجام داد. او در سال 1951 درجهٔ دکتری ریاضی را از دانشگاه پرینستون اخذ کرد.
مک‌کارتی سه بار ازدواج کرد. همسر دومش ورا واستون برنامه‌نویس و کوهنورد بود و در سال 1978 به هنگام تلاش برای صعود به قلهٔ‌8091 متری آناپورنا در سلسله جبال هیمالیا در گذشت. مک کارتی پس از آن با کارولین تالکوت، دانشمند رایانه در استنفورد، ازدواج کرد.
زندگی حرفه‌ای
مک‌کارتی پس از آن که مدتی را در دانشگاه پرینستون، کالج دارتموث و ام‌آی‌تی به پژوهش و تدریس گذراند، سرانجام در سال 1962 به استخدام دانشگاه استنفورد در آمد و تا سال 2000 که بازنشسته شد در همین دانشگاه ماند.
مک‌کارتی در سال 1956 نخستین کنفرانس بین المللی هوش مصنوعی را سازمان‌دهی کرد. یکی از شرکت‌کنندگان این کنفرانس ماروین مینسکی بود که بعداً یکی از نظریه‌پردازان پیشتاز در این رشته شد.
در سال 1961 در جشن صدمین سال ام‌آی‌تی او برای نخستین بار عنوان کرد که سیستم‌های اشتراک زمانی در آینده به جایی خواهند رسید که توان محاسباتی و حتی برخی کاربرد‌های خاص از طریق آن قابل فروش خواهد بود. در واقع او یک مدل کسب و کار جدید را پیشنهاد کرد که امروزه به عنوان رایانش ابری یکی از مطرح‌ترین فناوری‌های روز جهان است.
مک‌کارتی در ام‌آی‌تی به ایجاد پروژه ٔMAC کمک کرد و هنگامی که ام‌آی‌تی را به مقصد استنفورد ترک کرد در آنجا آزمایشگاه هوش مصنوعی را راه‌اندازی نمود.

مک‌کارتی اولین سیستم‌های اشتراک زمانی را ایجاد کرد. همکارش لسترارنست در مصاحبه‌ای گفته است: "اگر مک‌کارتی سیستم‌های اشتراک زمانی را تولید نمی‌کرد، اینترنت هرگز به این زودی پدید نمی‌آمد. ما دائم در حال تغییر نام اشتراک زمانی هستیم. مدتی اسم آن را کارساز نامیدیم. اکنون آن را رایانش ابری می‌نامیم. امّا همان اشتراک زمانی است که مک‌کارتی آن را شروع کرد."
مک‌کارتی تا پایان دوران حرفه‌ایش علاقه‌مند و طرفدار جدّی ریاضیات بود. این جمله از او نقل شده است که: هرکس به زبان ریاضی صحبت نکند، محکوم است که حرف بیربط بزند.
مک‌کارتی 30 دانشجوی دکتری را هدایت کرده است.
جوایز و افتخارات

  • برندهٔ جایزهٔ تورینگ انجمن ماشین‌های رایانشی (ACM) در سال 1971 به خاطر مشارکت بنیادی در هوش مصنوعی
  • برندهٔ جایزهٔ کیوتو (معادل ژاپنی جایزهٔ نوبل) در سال 1988
  • دریافت مدال ملی علوم آمریکا در ریاضی، آمار و دانش‌های رایانشی در سال 1991.
  • دریافت مدال بنجامین فرانکلین در رایانه و دانش شناختی در سال 2003.
  • قرار گرفتن در تالار مشاهیر هوش مصنوعی انجمن مهندسان برق و الکترونیک (IEEE) در سال 2011.

منبع

  • بزرگان دانش رایانه، ترجمهٔ‌ ابراهیم نقیب‌زادهٔ مشایخ، دبیرخانهٔ شورای عالی اطلاع رسانی، 1384.
  • دانشنامهٔ‌ ویکی پدیا (www.wikipedia.org)