انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. شنبه  ٢٧/٠٨/١٣٩٦ ساعت ١٥:٢٩
 

الکترونیک یا الکترونیکی؟
احمد مرآت‌نیا
کارشناس ارشد علوم رایانه و مشاور بانکداری الکترونیکی
پست الکترونیکی: meratnia@yahoo.com


 

کافی است توسط یکی از جویشگرها مثلاً گوگل، کلمه فارسی «الکترونیکی» را به طور ساده جستجو نمایید. نتیجه دور از انتظار است، بیش از شش میلیارد و سیصد میلیون سرفصل حاصل خواهد شد، از خدمات الکترونیکی گرفته تا کتاب الکترونیکی، آموزش‌الکترونیکی، فروشگاه الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، تجارت الکترونیکی و غیره اما در عین حال با مجموعه قابل توجهی از ترکیبات نادرست با واژه الکترونیک هم برخورد خواهید کرد.
مثلاً همانطور که ترکیبات صحیح بانکداری الکترونیکی، تجارت الکترونیکی، یادگیری الکترونیکی، فروشگاه الکترونیکی یا کتاب الکترونیکی مشاهده می‌شود ترکیبات نادرست بانکداری الکترونیک، تجارت الکترونیک، یادگیری الکترونیک، فروشگاه الکترونیک وکتاب الکترونیک به وفور دیده می‌شود و عجیب آن‌که برخی از این موارد نادرست از سوی مراکز و نهادها و سازمان‌هایی درج و نشر می‌شوند که مسئولیت و وظیفه آموزش و اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی برای گسترش و ارتقاء کاربردهای الکترونیکی را برای خود قائلند. به عنوان مثال نشریه بانکداری الکترونیک «نشریه اطلاع‌رسانی و آموزشی ویژه مدیران و کارشناسان شبکه بانکی» که سومین سال نشر خود را پشت سر می‌گذارد یا نشریه تجارت الکترونیک و رایانه که نهمین سال انتشار خود را می‌گذراند و در روی جلد خود تاکید می‌نماید «اولین نشریه تخصصی به ۲ زبان فارسی و انگلیسی در زمینه تجارت الکترونیکی، رایانه و فناوری اطلاعات» و خواننده و مراجعه‌کننده به نشریه گیج و گنگ می‌ماند که نام تجارت الکترونیک در عنوان نشریه صحیح است یا ترکیب تجارت الکترونیکی در عبارت پیش‌گفته، یا در مورد ترکیب یادگیری الکترونیکی؛ پنجمین همایش یادگیری الکترونیکی در آموزش علوم پزشکی که در تاریخ 11 تا 13 بهمن ماه 1390 در کرمان برگزار شد، در توضیح این همایش می‌نویسد «با توجه به اهمیت یادگیری الکترونیک در توسعه میهن اسلامی......» که واضح است مراد برگزارکنندگان به ویژه دانشگاه محترم علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمان اهمیت آموزش الکترونیک و ادوات و مدارهای الکترونیکی و خازن‌ها و نیمه‌رساناها و غیره برای توسعه میهن اسلامی نیست، بلکه منظور آموزش الکترونیکی و از راه دور مبتنی بر بهره‌گیری از فناوری اینترنت و شبکه‌های رایانه‌ای برای یادگیری علوم پزشکی است. همین گونه است اولین همایش بین‌المللی بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت که توسط پژوهشکده پولی و بانکی وابسته به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برگزار می‌شود و روی کلیه پوسترها و سربرگ‌ها و تارگاه همایش و غیره کلمه الکترونیک را درشت و پررنگ نقش زده‌اند و حال آن‌که از نهاد و سازمانی چون بانک مرکزی و پژوهشکده وابسته به آن انتظار می‌رود در زمره اولین سازمان‌ها برای درست‌نویسی واژه‌های تخصصی باشند یا منظور ناشران کتاب الکترونیک، حتماً کتابی در مورد مبحث الکترونیک مشابه کتاب جبر، کتاب ریاضی، کتاب شعر یا کتاب آشپزی نیست بلکه کتاب الکترونیکی است که بر روی شبکه گسترده‌ای از ارتباطات داده‌ای به صورت رقمی نشر شده است و می‌تواند هریک از محتواهای مذکور را داشته باشد.
از این قبیل مثال‌ها متعدد است و در مجموع بی‌دقتی و سهل‌انگاری در کاربرد واژه‌های الکترونیک و الکترونیکی و استفاده نادرست از اولی به جای دومی وضعیت نابسامانی را فراهم کرده است که جا دارد پیش از گسترده‌تر شدن مشکل از هم اکنون برای آن چاره‌ای اندیشیده‌ شود.
شایان ذکر است که فرهنگستان زبان و ادب پارسی به عنوان مهمترین مرجع رسمی و علمی واژه‌گزینی برای واژه‌های بیگانه که از همکاری، همراهی و مشورت انجمن‌های مختلف علمی، صاحب‌نظران و استادان برجسته رشته‌های مختلف فنی و علمی نیز استفاده می‌کند، در دفتر ششم مجموعه واژه‌های مصوب فرهنگستان که در جلسه مورخ 31/1/1388 شورای فرهنگستان تصویب و نشر گردیده است؛ معادل‌های دقیق و به‏روزی را برای ترکیبات الکترونیکی آورده که در زیر به آن‌ها اشاره می‌شود:


 


بانکداری الکترونیکی                                  e-banking                 
صورتحساب الکترونیکی                                      e-bill
کارگزاری الکترونیکی                               e-brokerage
کسب‌و‌کار الکترونیکی                               e-business            
پول الکترونیکی                                                e-cash  
کالانمای الکترونیکی                              e-catalogue   
چک الکترونیکی                                          e-cheque
مرکز تماس الکترونیکی                   e-contact center   
رونوشت الکترونیکی                                        e-copy
موسسه الکترونیکی                             e-corporation
بازیافت قطعات الکترونیکی                          e-cycling           
مردم‌سالاری الکترونیکی                       e-democracy
اکتشاف الکترونیکی                                 e-discovery
پرونده‌بندی الکترونیکی                               e-filling    
دولت الکترونیکی                                e-government  
بهداشت الکترونیکی                                     e-health
بازار الکترونیکی               e-hub                              
اطلاعات الکترونیکی                          e-information
مصاحبه الکترونیکی                              e-interview  
بازاریابی الکترونیکی                            e-marketing  
پزشکی الکترونیکی                                 e-medicine  
هدایت الکترونیکی                               e-mentoring
کاغذ الکترونیکی                                          e-paper
پرداخت الکترونیکی                                e-payment
تدارکات الکترونیکی                        e-procurement
امنیت الکترونیکی                                    e-security
خدمات الکترونیکی                                e-services  
امضاء الکترونیکی                              e-signature


 
از جمله مواردی که کاربرد نادرست الکترونیک به جای الکترونیکی به طور گسترده‌ای رواج دارد، ترکیب تجارت الکترونیک به جای تجارت الکترونیکی است و قابل توجه است که مثلاً اداره کل ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری از ثبت هر شرکتی که ترکیب درست تجارت الکترونیکی را در نام خود داشته باشد خودداری کرده و اصرار می‌ورزد که حتماً باید از ترکیب نادرست تجارت الکترونیک استفاده شود و مدیران و کارشناسان اداره مذکور استدلال می‌کنند که تاکنون کلیه شرکت‌هایPSP و مشابه آن‌ها که ثبت شده‌اند ترکیب تجارت الکترونیک را داشته‌اند و حتی یک مورد تجارت الکترونیکی ثبت نگردیده است و این در حالی است که همان مرجع رسمی و علمی کشور یعنی فرهنگستان زبان و ادب پارسی در صفحه 81 دفتر پنجم در مقابل واژه  electronic Commerce   یا  e-Commerce می‌نویسد تجارت الکترونیکی : انجام عملیات تجاری از راه دور با استفاده از فناوری اینترنت و شبکه‌های رایانه‌ای
از سوی دیگر مناسب است که از منظر دستور زبان فارسی هم به همین یک ترکیب به عنوان نمونه نگاه کنیم. تجارت اسم مصدر است، واژه الکترونیک هم اسم است به معنی پدیدآمده به وسیله الکترون‏ها ( فرهنگ معین ج 1 ص 341) ، اما واژه الکترونیکی که ترکیبی از کلمه الکترونیک + ی نسبت (به معنی منسوب به الکترونیک) است، صفت نسبی برای موصوف قبل از خود می‌باشد. به عبارت دیگر واژه تجارت الکترونیکی چگونگی و کیفیت تجارت را بیان می‌کند، یعنی تجارتی که بصورت الکترونیکی انجام می‌شود. اما واژه تجارت الکترونیک یعنی داد‏و‏ستد الکترونیک مثل تجارت سخت‌افزار، تجارت برنج یا تجارت پارچه که منظور دادوستد سخت‌افزار، دادوستد برنج یا دادوستد پارچه است. از اینرو کاربرد تجارت الکترونیک برای e-Commerce قطعا نادرست است و صحیح آن تجارت الکترونیکی است.
همین معنا را در مورد دیگر ترکیبات الکترونیکی می‌توان تعمیم داد و در مورد همه آن‌ها صادق است. الکترونیکی صفتی است که موصوف قبل از خود را وصف می‌کند و چگونگی و کیفیت آن را بیان می‌دارد. اعم از پول الکترونیکی تا بهداشت الکترونیکی یا دولت الکترونیکی.
لذا مصرانه از همه استادان، همکاران، دانشجویان، دست‌اندرکاران و نهادها و سازمان‌های ذیربط درخواست می‌شود که با یک عزم همگانی ضمن اجتناب از استفاده نادرست از واژه مذکور، به توسعه بهره‌گیری از معادل صحیح آن درهمه زمینه‌ها وترکیبات یاری رسانند، ضمن آن‌که شهامت پذیرش و اصلاح یک اشتباه و عدم پافشاری بر آن، نه تنها ضعف و کاستی تلقی نخواهد شد بلکه به طور قطع موجب افزایش اعتبار و جایگاه علمی نشریه، سازمان و دست‌اندرکاران آن خواهد بود.