انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. جمعه  ٠٣/٠٩/١٣٩٦ ساعت ١٦:٣٤
 

واژه‌گزینی

گرید، تور، تورین، تورینه
سیامک کاظمی


 

اصطلاح کامپیوتری grid را در فارسی با چه واژه‌ای بیان کنیم؟ آیا باید عین همین کلمه تازه‌وارد را (به صورت «گرید» در نوشته‌ها) به کار برد یا برابر نهاده‌ای فارسی (تور، توری، تورینه، تورین، شبکه، مشبکه، یا چیز دیگری) به جای آن برگزید؟ به نظر نویسنده این سطور (و عده‌ای از متخصصان و دست‌اندرکاران کامپیوتر) کاربرد این واژه انگلیسی در فارسی چندان پسندیده نیست بخصوص که صورت نوشتاری آن ممکن است با گرِید (grade ) که لغت آشناتری است، اشتباه شود و صفت منسوب به آن را هم باید «گریدی» گفت که مقبول به نظر نمی‌رسد. وانگهی این کلمه در زبان معمولی انگلیسی معنای تخصصی عمیقی ندارد که هیچ واژه فارسی از عهده بیان آن برنیاید.
واژه grid در زبان انگلیسی یک کلمه کاملاً معمولی است که معنی اصلی‌اش شبکه یا توری است و انگلیسی زبانِ غیرمتخصص هم همین معنای کلی را از آن دریافت می‌کند. به عبارت دیگر، اهل کامپیوتر یک کلمه معمولی زبان را برگزیده و  مفهوم تخصصی مورد نظر خود را بر آن «بار کرده‌اند» و این شیوه- بار کردن معانی جدید تخصصی بر لغات معمولی و عمومی- یک شیوه رایج واژه‌گزینی در زبان انگلیسی است. چرا ما در فارسی این کار را نکنیم؟
اما از میان معادل‌های فارسی که در بالا برای grid ذکر شد، واژه «شبکه» چون قبلاً برای net, network و حتی lattice به کار رفته در این مورد قابل استفاده نیست. «مشبکه» هم خیلی قُدمایی و سنگین است. می‌ماند لغت‌های خانواده «تور» (یا لغت‌های دیگری که صاحبنظران پیشنهاد کنند). از این خانواده، واژه «تورین» شانس آن را داشته که در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، دست کم در نوشتار، کمابیش رایج شود. اما «تورین» صفت منسوب به اسم است نه اسم. اگر هم، با قدری تسامح، آن را جانشین اسم بگیریم، باید grid را در حالت صفتی، «تورینی» بگوییم مثلاً «رایانش تورینی» برای .grid computing واژه «تورینه» هم سنگین به نظر می‌رسد. شاید بهتر باشد ساده‌ترین عضو این خانواده یعنی «تور» را به کار ببریم و نگران نباشیم که مثلاً با تور ماهیگیری اشتباه می‌شود یا از ابهت و قدر و منزلت grid می‌کاهد. در صورت انتخاب «تور»، می‌توان grid computing را «رایانش تورین» وgrid  computational را «تور محاسباتی یا رایانشی» گفت.
کاربرد و اهمیت روزافزون grid در محیط‌های علمی ایجاب می‌کند واژه مناسب واحدی برای آن در زبان فارسی داشته باشیم. امیدواریم با مشارکت اهل فن در این بحث و مساعدت فرهنگستان زبان فارسی، چنین واژه‌ای انتخاب و تثبیت شود.

به نقل از مجله اخبار، پژوهشگاه دانش‌های  بنیادی، شماره پیاپی 62، 1391.