انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. جمعه  ٠٣/٠٩/١٣٩٦ ساعت ١٦:٢٤
 

    سالگرد چهلمین سال تاسیس مدرسه عالی برنامه‌ریزی و کاربرد کامپیوتر
پیشتاز آموزش‌های دانشگاهی چند رشته‌ای  رایانه در ایران

سید ابراهیم ابطحی
عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی کامپیوتر- دانشگاه صنعتی شریف

پست الکترونیکی: abtahi@sharif.edu

 

 مدرسه عالی برنامه‌ریزی و کاربرد کامپیوتر در تابستان سال 1352 به صورت یک موسسه خصوصی با سرمایه یک میلیون ریال تاسیس گردید . در مهرماه همان سال در سه رشته «کاربرد کامپیوتر و آنالیز سیستم‌ها» ، «تحقیق در عملیات» و «برنامه‌ریزی» در حد کارشناسی و رشته راهبری کامپیوتر در حد فوق دیپلم با گزینش 450 نفر دانشجو  آغاز به کار نمود که به‌دلیل مشکلات آموزشی پس از یکسال رشته فوق دیپلم منحل و دانشجویان آن به رشته برنامه‌ریزی انتقال یافتند. رشته اصلی مرتبط با انفورماتیک در این مدرسه عالی، رشته اول بود که بعدها در سال 1355  به  «علوم سیستم‌ها و کامپیوتر» تغییر نام داد که در مقدمه برنامه این دوره هدف از ایجاد آن چنین ذکر شده است : «استفاده از کامپیوتر نسبت به گذشته به قدری اقتصادی شده است که کمتر فعالیتی دیده می‌شود که در آن کاربرد کامپیوتر موجود نباشد. در ایران از قدرت کامپیوتر استفاده لازم نشده است در حالی‌که نرم‌افزار و سخت‌افزار هر دو موجود است، کمبود محسوس در زمینه نرم‌افزار می‌باشد زیرا وارد کردن ماشین‌آلات آسان‌تر از استفاده از آن است. به منظور جوابگوئی به عرضه بسیار ناچیز متخصصین نرم‌افزارهای کامپیوتر، مدرسه عالی برنامه‌ریزی و کاربرد کامپیوتر برنامه وسیعی در این زمینه طرح نموده است. ضابطه اصلی در طراحی برنامه آموزشی احتیاجات ایران بوده و برنامه لیسانس این مدرسه عالی مبنی بر احتیاجات در موقعیت‌های شغلی بعد از تحصیل می‌باشد. لذا دانشجویی که این برنامه را طی نموده است، آماده کار در چند زمینه زیر خواهد بود: مدیریت پروژه‌های کامپیوتری، مدیریت مراکز کامپیوتری، برنامه‌ریزی کامپیوتر و ارزشیابی سیستم‌ها، آنالیز و طراحی سیستم‌های اطلاعاتی، برنامه‌نویسی سیستم، برنامه‌نویسی عملی و ادامه فوق‌لیسانس در کامپیوتر». دروس دپارتمان کامپیوتر این مدرسه به شرح زیر بوده است:

در این مدرسه سه دپارتمان عمده با عناوین سه رشته دایر بوده و کادر علمی تمام وقت در شروع کار شامل یک دکتر در ریاضیات عملی، یک فوق لیسانس و سه مدرس لیسانس در ریاضیات و علوم کامپیوتر بوده اند که این ترکیب طی چهار سال متشکل از   اعضای زیر گردید (به نقل از نشریه این مدرسه):



در آذر ماه 1352، مرکز محاسبات این موسسه با یک دستگاه کامپیوتر کوچک آی.بی ام با 8k حافظه اصلی آغاز بکار نمود:






در ابتدای سال تحصیلی 54-53 به دلیل ازدیاد  تعداد دانشجویان و همچنین تدریس زبان‌های کوبول و اسمبلر بر اساس قراردادی که با سازمان برنامه بسته شد، برنامه‌های دانشجویان به این سازمان برده می‌شد و لیست‌های خروجی به مدرسه برگردانده می‌شد. در همین دوران از  رایانه سی.دی.سی دانشگاه صنعتی شریف برای پروژه‌های زبان الگول در درس برنامه‌نویسی سیستماتیک و از رایانه بزرگ آی.بی.ام دانشگاه تهران برای برنامه‌نویسی به زبان GASP در درس شبیه سازی دانشجویان استفاده می کردند. در بهار 1354 قرار داد نصب یک دستگاه پایانه پذیرش کار از دور متشکل از کارت خوان و چاپگر با سازمان برنامه و بودجه وقت منعقد گردید که از آن برای اجرای برنامه‌های کوبول (COBOL) ، پی.ال.وان (PL/1) و بسته پیش نوشته MPSX در درس برنامه‌ریزی خطی استفاده می‌شد. از اوایل سال 1355  به دلیل افزایش سطح تدریس علوم اختصاصی رایانه و نیز افزایش تعداد دانشجویان استفاده کننده از مرکز محاسبات، قراردادی با شرکت کنترل دیتا (CDC) جهت اجاره یک دستگاه رایانه بزرگ مدل 6400 (رایانه پیشین دانشگاه صنعتی شریف) منعقد گردید که در فروردین سال 1356 نصب شد. پس از انقلاب و تغییرات مدیریتی از ابتدای مهرماه سال 1358 هیئت علمی دپارتمان رایانه این موسسه تصمیم به ایجاد تحول در برنامه‌های درسی و بالابردن کیفیت آموزش گرفت و اولین گام در این راه ایجاد یک آزمایشگاه سخت‌افزار برای انجام آزمایش‌های مربوط به مدارهای ترکیبی بود که در رابطه با درس سخت‌افزار در اختیار دانشجویان قرار گرفت. برنامه درسی جدید با استفاده از برنامه درسی پیشنهادی انجمن ماشین‌های رایانشی (ACM) و تجربیات گذشته توسط هیئت علمی تدوین گردید و به اجرا گذارده شد. اصلی‌ترین خصوصیت برنامه جدید تدریس تکاملی علوم و مهارت‌های مربوط به این رشته بود. بر این اساس که مطالب تدریس شده به‌صورت قاب گرفته و انتزاعی قبلی نباشد و زبان‌های برنامه‌سازی و دروس مربوط به کاربردهای تجاری به‌صورت مجزا تدریس نشود و در نحوه آموزش تاکید کلی و عمومی بر فراگیری مستقل و عمقی مطلب و پروراندن استعداد و خلاقیت دانشجویان باشد. از دیگر خصوصیات برنامه جدید تقویت دروس سخت‌افزار در جهت نگهداری و ساخت رایانه و دستگاه‌های جانبی مربوط به آن در داخل کشور بود. با وقوع انقلاب فرهنگی فعالیت‌های آموزشی این موسسه هم دچار وقفه گردید و به همراه موسسه عالی آمار و انفورماتیک در مجتمع دانشگاهی علوم ادغام شد و در نهایت دانشجویان ادوار گزشته برای ادامه و اتمام تحصیل به دانشگاه شهید بهشتی انتقال یافتند. دانشجویان رشته تحقیق در عملیات برخی به رشته آمار  و دانشجویان رشته برنامه‌ریزی نیز گروهی به رشته اقتصاد رفتند و عملا فعالیت‌های آموزشی این موسسه به شکل پیشین در سال 1359 خاتمه یافت. در بررسی دوران حدودا 8 ساله این موسسه مهم‌ترین نکته حضور نوآورانه و پیشتازانه در آموزش چند رشته‌ای رایانه و انفورماتیک در ایران بود که با تدبیر اندیشمندانه موسس دور اندیش این موسسه، زنده یاد دکتر مرتضی انواری که (خود بنیانگذار آموزش‌های دانشگاهی رایانه در ایران بودند) شکل گرفت . دانشجویان این موسسه می‌توانستند با انتخاب دروس اصلی و تخصصی (مهاد) از رشته خود، دروس زمینه ای (کهاد) و اختیاری از دو رشته دیگر تخصص کاربردی گسترده ای در زمینه انفورماتیک کاربردی کسب کنند.
در این موسسه اقدامات پیشتازانه دیگری هم صورت گرفت. از جمله به همت آقای محمد میرزاعبداللهی (از اعضای هیئت علمی دوره های بعدی موسسه و دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم رایانه دانشگاه صنعتی شریف) و همکارانشان طرح پروژه ساخت اولین رایانه ایرانی با نام پروژه ام-1 که بعدها منجر به طراحی و ساخت پویا-1 گردید، از این موسسه آغاز شد.
از دی ماه 52 تا آذرماه 54 یازده شماره از گاهنامه‌ای با نام نشریه مدرسه عالی برنامه‌ریزی و کاربرد کامپیوتر در این موسسه انتشار یافت که با ماهیت خبری از نوشته های آن در این دیدگاه استفاده شده است. این نشریه در زمان خود پس از اولین نشریه دانشگاهی رایانه‌ای ایران در دانشگاه صنعتی شریف با نام الگوریتم، دومین محسوب می‌شد.

از ویژگی‌های این موسسه استفاده از ترکیب مناسبی از مدیران و مدرسان مجرب و جوان با کمک استادان خبره و منتخب مدعو از داخل و خارج کشور بود که نگاهی به اسامی، تحصیلات و تجارب آن‌ها نشان از انتخاب‌های هوشمندانه موسس این موسسه آموزشی به یاد ماندنی در آموزش‌های دانشگاهی انفورماتیک در کشور دارد. پذیرش دانش آموختگان این موسسه در بهترین دانشگاه‌های داخل و خارج از کشور برای ادامه تحصیل، توفیق آن‌ها در اخذ مدارج بعدی دانشگاهی با رتبه‌ها و امتیازات درخشان، حضور تاثیرگذار و به‌یاد ماندنی از گذشته تا کنون در مناصب و مقامات حرفه‌ای، اجرائی و تخصصی در بخش‌های دولتی و خصوصی کشور بر همگان آشکار است. در همه ادوار پس از ورود اولین دانش آموختگان این موسسه به عرصه فناوری اطلاعات کشور، در جایگاه مدرسان دانشگاهی و ریاست دپارتمان‌ها و دانشکده‌های رایانه در داخل و خارج کشور، مدیران پیشگام شرکت‌های معتبر و موفق خصوصی و دولتی، مدیران و کارشناسان برنامه‌ریزی و اجرا در بخش دولتی حتی در سطح وزرا و معاونان وزیر و مدیران کل دولتی در بخش انفورماتیک و غیر آن، نمایندگانی موفق از این مجموعه وجود داشته و دارند. اولین و پرسابقه‌ترین نشریه و انجمن علمی انفورماتیکی کشور (انجمن انفورماتیک ایران)  به همت دانش آموختگان این موسسه برپاست و در اولین نشست ملی فناوری اطلاعات کشور در سال 1384 در مجموعه پنج فرد برگزیده دانشگاهی موثر کشور در کنار دکتر انواری دو نفر از دانش آموختگان این موسسه هم حضور داشتند که از ریاست جمهوری وقت آقای خاتمی لوح تقدیر و جایزه دریافت نمودند. این موفقیت‌ها یادآور زحمات ارزشمند بنیانگذار،  مدیران و استادان این موسسه است که گردهمایی اخیر دانش آموختگان و استادان مدرسه عالی برنامه‌ریزی و کاربرد کامپیوتر در مهرماه امسال در رستوران ابتدای خیابان ظفر که ساختمان این مو سسه در خیابان آن قرار داشت همه را به‌یاد این عزیزان انداخت که در اینجا با ذکر نام گروهی از آنان و دانش آموختگان (در حدی که حافظه یاری می کند) زحماتشان را ارج می‌نهیم و از آن‌ها که نامشان را سهوا نبرده ایم پوزش می خواهیم.
دو مدیر بیاد ماندنی : دکتر مرتضی انواری، مهندس داریوش جوان تبریزی.

گروهی  از استادان: جری چندلر، هوگارت،پل.اف.کو، ماریون فینلی، گرتز، ماه بانوتاتا، حسین سردار، دل رایت، نیل جانسون، داریوش جوان تبریزی، مریم خوزان، ابراهیم هاشمی اقدم، بهروز ارباب، تیمور عرشی، ناصر ترکمانی، سعید قندهاری، وجدانی، ملکی، مهدی عربی، ریاض خادم، مجید مزینی، محمد شریف زاده، سیمین حجت، ژوزف ملامد، محمدعلی مروتی، اسماعیل خوئی، تبری، شالچی، عظیمی، اعلم، نادر نوع‌پرست، ابراهیم نقیب‌زاده مشایخ، فرامرز یمینیان، مصطفی سعیدی، محمدحسن برادران قاسمی، دانش عمرانی، کوشکی، کامبیز هژبرکیانی، سراج‌الدین کاتبی، محمود سجادیان، مسعود البرز، مسحن نوربخش، شاهرخ عرفانی، محمد حسین‌زاده، حسین طالبی،  قاسم جابری پور، محسن صدیقی مشکنانی، مسعود بلورچی، فرهاد صدری اعتصامی، محمد میرزا عبداللهی،علی غلامی،محمد رضا امامی،محمود جمشیدی، ارژنگ علی آبادی، الیزابت ابراهیم‌زاده، منوچهر لطیف، رضا وطنخواه، عبدالستار دلدار و جمشید شاه محمدی.       
گروهی از دانش آموختگان دانشگاهی: محمد داورپناه‌جزی، سید ابراهیم ابطحی، منصور جم‌زاد، ابراهیم نقیب‌زاده مشایخ، سعید جلیلی، جواداسماعیلی، جعفرحبیبی، علی کرمانشاه، اسلام ناظمی، نادر سلسبیلی، ملیحه بهادری برچلوئی و مهدی ضرغام روانبخش،
گروهی از مدیران و خبرگان دانش‌آموخته: محمد میرمحمد صادقی، نصرالله جهانگرد، مسعود کرباسیان، احمد یزدی‌پور، پرویز رحمتی، رضا تقی‌پور، حمید محمدحسین، بابک قطبی، مسعود مرتضوی، حمید رضا منصوری، محمد حسن محوری، محمدعلی ترابیان، مهدی خادم ازغدی، کیومرث افشار پاد، سعید امامی، کلانترزاده، علی ذوعلم، حسین کاشی، سعید ناجیان، حسن شیرزاد، محمدرضا روغنی، مهدی نویدادهم.
و با یاد گروهی از شهدای دفاع مقدس: ناصربدخشان ظهوری ، بهزاد شیوا و مسعود شفاپی.


- داریوش جوان، «گذشته و آینده مدرسه عالی برنامه‌ریزی و کاربرد کامپیوتر»، گزارش کامپیوتر شماره 10، فروردین ماه 1359.

- Computer Applications and Systems Analysis

- Operation Research

- Planning

- برنامه لیسانس در علوم سیستم‌ها و کامپیوتر، مدرسه عالی برنامه ریزی و کاربرد کامپیوتر، اردیبهشت 1355.

- سید ابراهیم ابطحی، در سوک بنیانگذار آموزش‌های دانشگاهی رایانه در ایران، گزارش کامپیوتر، ماهنامه انجمن انفورماتیک ایران، شماره 194، آذر و  دی ماه 1389.