انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. چهارشنبه  ٠١/٠٩/١٣٩٦ ساعت ٢٠:١٥
 

جایگاه دوره کارشناسی فناوری اطلاعات
در برنامه جدید مصوب وزارت علوم،تحقیقات و فناوری

سید ابراهیم ابطحی
عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی کامپیوتر- دانشگاه صنعتی شریف
پست الکترونیکی: abtahi@sharif.edu

 


 

مقدمه 
با اقدام هر چند دیر هنگام اما به‌جای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و کمیته برنامه‌ریزی رشته رایانه، برنامه جدید دوره کارشناسی این رشته مصوب و به دانشگاه‌ها ابلاغ گردید که نقد آن‌را به شکل واکاوی تخصصی، در همین شماره گزارش کامپیوتر می‌توانید بخوانید. اما نکته مهم پرسشی است که امروزه در مواردی در جامعه دانشگاهی رایانه و فناوری اطلاعات مطرح است که چنانچه پاسخ داده نشود، می‌تواند به شبهه‌ای در این زمینه تبدیل و با روایت شفاهی کلام به کلام در جایگاه ناصواب بنشیند. آن پرسش این است که در برنامه جدید، جایگاه فناوری اطلاعات در دوره کارشناسی نازل گردیده یا ارتقاء یافته است؟
کند و کاو
  به‌نظر نگارنده این جایگاه در فرآیندی آگاهانه ارتقاء یافته است و فناوری اطلاعات به خانه پدری رجعت کرده است .پیشینه به ما می‌گوید اقدام لازم برپائی این رشته در اوائل دهه هشتاد با توجه پس‌زمینه دانشی و مهارتی گروه تدوین‌گر این برنامه که در بین آن‌ها گرایش‌های مهندسی صنایع و نگره‌های مدیریتی با مفاهیم رایانه‌ای همجوشی می‌یافت و شاکله تعاریف آن‌ها را از رشته جدید فناوری اطلاعات تشکیل می‌داد، زمینه انحرافی را فراهم ساخت که در سال‌های بعد تبعات آن با اقدامی پیشگیرانه باید اصلاح می‌شد.
واقعیت این است که از ابتدا هم این ایراد عیان بود. به همین دلیل در دانشگاه‌هائی که از اختیارات قانونی برای اجرای بهبود یافته برنامه‌های مصوب وزارتی برخوردار بودند نظیر دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف این اصلاحات از همان ابتدا صورت گرفت و سپس برنامه به اجرا گذاشته شد. تلقی واقع‌بینانه و کمال‌گرا (با توجه به دانشجویان نخبه ورودی) و مورد نیاز از یک دانش‌آموختۀ کارشناسی فناوری اطلاعات، یک مهندس نرم‌افزار آشنا با راه‌حل‌های چند رگه فناوری اطلاعات در حل دشواری‌های سازمانی در قالب ترکیبی به‌هم پیوسته از راه‌حل‌های نرم‌افزاری، سخت‌افزاری، ارتباط‌افزاری، سازمان افزاری و زنده افزاری است. این نه یک سلیقه شخصی یا گروهی بلکه به استناد کار چندین ساله گروه مشترک ACM & IEEE برای تدوین برنامه‌های علوم و مهندسی رایانش صورت گرفت که برنامه‌ای پیشرو و امروزه مستمراً در حال بهنگامی است و متکی بر تجارب سالیان مدرسان دانشگاه‌های معتبر دنیا در این زمینه است. به شکلی که اکنون این برنامه با مناسب و بومی‌سازی لازم با حدود هشتاد درصد انطباق بر برنامه پیشنهادی این گروه مشترک دو انجمن علمی معتبر در این حوزه، در دانشگاه صنعتی شریف در حال اجراست.
اما واقعیت اجرای گسترده برنامه پیشنهادی آموزش دوره کارشناسی فناوری اطلاعات در دانشگاه‌های سراسر کشور اگر رصد و آسیب شناسی شود، مشخص می گردد که   نتایج نگران‌کننده‌ای به بار آورده است.
اولاً استقلال ناموجه و غیر کارشناسانه آن از رشتۀ مادر یعنی مهندسی رایانه زمینه را برای صدور مجوز ارائه این دوره در مراکز آموزشی بدون دپارتمان رایانه فراهم ساخت و دشواری نه چندان  ارائه مجموعه‌ای از دروس بدون محتواهای رایانه‌ای با سیمایی مدیریتی، زمینه ایجاد متکثر این رشته و پذیرش بی‌رویه دانشجو را فراهم نمود که منجر به خیل دانش آموختگانی با کمینه دانش و مهارت می‌شد. ثانیا این نگرش به دوره‌های تحصیلات تکمیلی این رشته هم سرایت کرد تا جائی که دانشگاه‌ها و دپارتمان‌های عرضه کننده دوره‌های مدیریت و علوم انسانی متولی دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری فناوری اطلاعات با عناوینی ناصواب مثلا مدیریت فناوری اطلاعات شدند که بیشینه برچسب مناسب محتوای این دوره‌ها، مدیریت و فناوری اطلاعات بود که از بنیان و به شکل چشمگیر با مدیریت فناوری اطلاعات در مفهوم فنی آن  متفاوت است.
اقدام فکر شده اخیر وزارت علوم، تحقیقات وفناوری به توصیه کمیته تدوین برنامه‌های درسی فناوری اطلاعات با درج رشته فناوری اطلاعات به عنوان گرایشی مستقل برای رشته مهندسی رایانه اقدام اصلاحی ثمربخشی بود که با پیگیری‌های اداری از امسال عملا مانع ارائه این دوره‌ها توسط واحدهای آموزشی شده است که توانائی و امکانات ارائه رشته مادر یعنی رایانه را ندارند. این اقدام اصلاحی موثر از همین امسال مانع ارائه دوره‌ای در کارشناسی با نامی پر طمطراق و محتوائی نازل شده است در عین این‌که در برنامه جدید عملا فناوری اطلاعات به عنوان یک گرایش مستقل، حتی تن به ساختار تمرکزی گرایش‌های رایانه در این برنامه نداده و ماهیت مستقل و یکپارچه خود را حفظ کرده تا زمینه برای اصلاحات بنیادی‌تر فراهم شود.
این اصلاح بنیادی حرکت به سمت بین رشته‌ای‌های متکثر فناوری اطلاعات و سایر رشته‌ها در دوره کارشناسی ارشد و یکپارچه‌سازی مجدد در دوره دکتری با عنوان یکه دکتری فناوری اطلاعات است که این برنامه در دست تدوین نهائی است.
اقدام اصلاحی موثر دیگر در عنوان این رشته صورت گرفت که عنوان مهندسی فناوری اطلاعات که دو مفهوم متفاوت مهندسی و فناوری را در عنوان یک رشته ترکیب کرده است همه جا با حذف عنوان  مهندسی تبدیل به فناوری اطلاعات شد تا ضمن حفظ جنبه‌های مهندسی در شالوده مهندسی رایانه‌ای این رشته، عبارت مستقل فناوری اطلاعات امکان همجوشی این رشته با سایر رشته‌ها را در دوره‌های کارشناسی ارشد فراهم کرده تا بتوان برچسب‌های مناسب‌تری برای دوره‌های بین رشته‌ای فناوری اطلاعات با سایر رشته‌ها تعریف و بیان نمود.
با شرح فوق به‌نظر می‌رسد جایگاه فناوری اطلاعات در برنامه جدید جایگاهی رفیع، واقع بینانه با کمینه امکان انحراف در اجرا مانع ارائه کم کیفیت این رشته شده است.