انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. چهارشنبه  ٠١/٠٩/١٣٩٦ ساعت ١٦:٣٧
 

راهبری سرمایه‌گذاری‌های فناوری اطلاعات
چارچوب Val IT
(بخش اول)

ترجمه: بتول ذاکری
پست الکترونیکی: bzakeri2000@yahoo.com

 


 

مقدمۀ مترجم  

با توجه به رشد روز افزون فناوری اطلاعات و پیچیدن وگره خوردن آن در با فت کسب و کارها ، سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات دیگر پیاده‌سازی راه‌حل‌های فناوری اطلاعات نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای تغییر و تحول سازمانی برمبنای فناوری اطلاعات است. این سرمایه‌گذاری‌ها در صورتی که به خوبی راهبری و هدایت شوند، می‌توانند برای سازمان خلق ارزش کنند.
خلق ارزش/ ارزش افزایی یکی از پنج  حوزه تمرکز راهبری (حاکمیت) فناوری اطلاعات (شامل: همسویی راهبردی فناوری اطلاعات با اهداف و راهبرد‌های سازمان، ایجاد ارزش/ ارزش افزایی IT ، مدیریت ریسک، مدیریت منابع فناوری اطلاعات و اندازه‌گیری عملکرد فناوری اطلاعات) است. حاکمیت فناوری اطلاعات مبحث تازه‌ای است که به سرعت فراگیر شده و اهمیت روزافزونی پیدا کرده است. این حوزه که مسئولیت هیئت مدیره و مدیران ارشد سازمان و بخشی یکپارچه از حاکمیت کل سازمان است، اطمینان حاصل می‌کند که فناوری اطلاعات، اهداف و راهبرد‌های کسب و کار را برآورده می‌سازد و آن را تقویت می‌کند.   
موسسه ITGI که ماموریت آن انجام  مطالعات و پژوهش‌های دست اول در حوزه‌های راهبری فناوری اطلاعات و تهیه و تولید محتوا در هریک از زمینه‌های راهبری فناوری اطلاعات است، نشریات و کتب متعددی منتشر کرده است که کتاب «ارزش سازمان: راهبری سرمایه‌گذاری‌های فناوری اطلاعات، چارچوب Val IT » یا Val IT2.0 بخشی از این انتشارات است.
از این شماره مجله گزارش کامپیوتر، مبحث  بهینه‌سازی تحقق ارزش از سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات، با ترجمه مستقیم فصولی از کتاب چارچوب Val IT 2.0  و یا گردآوری و ترجمه منتخبی از سایر نشریات مرتبط و مکمل آن از ابتدا تا کنون آغاز می‌شود. به ناچار تاریخ برخی از نظرسنجی‌ها و آمارهای اعلام شده در این نشریات قدیمی است ولی برای دانستن علل ایجاد وروند رو به رشد مفاهیم Val IT  و شناخت چالش‌های این حوزه خواندن  آن‌ها خالی از فایده نیست.
در این شماره، خلاصه‌ای از طرح Val IT ، مفاهیم و واژگان مورد استفاده، فرایندها و مولفه‌های Val IT و ارتباط آن با راهبری فناوری اطلاعات و COBIT ، تشریح  می‌شود.

بخش 1-خلاصه‌ای از طرح  Val IT  از موسسه ITGI

 هدف طرح Val IT که شامل پژوهش، نشریات و خدمات پشتیبانی است، کمک به مدیریت  برای حصول اطمینان از این‌ است که سازمان‌ها از سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات خود با هزینه مناسب و مقرون به صرفه و با سطح قابل قبولی از ریسک، ارزش بهینه دریافت می‌کنند.Val IT  برای کمک به هیئت مدیره و مدیریت ارشد سازمان در درک و اجرای نقش خود در رابطه با چنین  سرمایه‌گذاری‌هایی، رهنمودها، فرایندها و روش‌های پشتیبانی فراهم می‌کند.
چارچوب Val IT ، بخشی طرح اولیهVal IT     متعلق به موسسه غیرتجاری حرفه‌ای ITGI    است که در سال 1998 توسط انجمن ISACA ، برای انجام پژوهش‌های دست اول در زمینه راهبری و مدیریت فناوری اطلاعات و رشد و تعالی افکار و استانداردهای بین‌المللی راهبری فناوری اطلاعات در سازمان‌ها، تاسیس شد. راهبری موثر فناوری اطلاعات اطمینان حاصل می‌کند که فناوری اطلاعات اهداف کسب و کار را پشتیبانی می‌کند، سرمایه‌گذاری‌های کسب و کار در فناوری اطلاعات را بهینه می‌سازد و فرصت‌ها و ریسک‌های مرتبط با فناوری اطلاعات را  به درستی مدیریت می‌کند.
موسسه ITGI از بدو تاسیس خود تاکنون پژوهش‌ها، منابع الکترونیکی و مطالعات موردی زیادی برای کمک به رهبران و هیئت مدیره سازمان‌ها در وظایف و مسئولیت‌های راهبری IT تهیه و منتشر کرده است؛ یکی از این انتشارات کتاب «ارزش سازمان: راهبری سرمایه‌گذاری‌های IT ، چارچوبVal IT »  است که نسخه اول آن در سال 2006 و با انجام برخی اصلاحات در سال 2008 دومین نسخه آن با عنوان Val IT 2.0منتشر شد.   
چارچوب Val IT بر مبنای تجربه یک تیم جهانی از متخصصان حرفه‌ای و استادان دانشگاه، روش‌ها و متدولوژی‌های موجود و نوظهور و رشد ناگهانی بدنه پژوهش در این خصوص، تهیه و تدوین شده است. Val IT چارچوبی است برای راهبری، متشکل از اصول راهنما و تعدادی فرایند منطبق با آن اصول که بیشتر به عنوان «روش‌های کلیدی مدیریت » تعریف
می شوند. به تدریج که   طرح Val IT تکامل پیدا کرده است، ITGI و ISACA  با انجام فعالیت‌های پژوهشی ، تهیه  نشریات   و خدمات جانبی متعدد،  چارچوب اصلی Val IT  را   پشتیبانی کرده‌اند. ( شکل 1).

ٍشکل 1

1-1- ارتباط Val IT با چارچوب COBIT

چارچوب Val IT به COBIT که چارچوبی جامع برای ارائه اطلاعات و خدمات با کیفیت مبتنی بر فناوری اطلاعات است، خیلی نزدیک، مکمل و با آن همسوست. در حقیقت چارچوب اولیه Val IT  بر مبنای COBIT تهیه و تدوین شده است. چارچوب COBIT روش‌های خوبی به عنوان «وسیله» کمک به فرایندهای خلق ارزش ارائه می‌کند و چارچوب Val IT روش‌های خوبی برای اندازه‌گیری، پایش و بهینه‌سازی تحقق ارزش کسب و کاری (یعنی پایان  مورد انتظار )، از سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات سازمان، فراهم می‌کند. مولفه‌های  Val IT ، کوبیت را از لحاظ جنبه‌های کسب و کاری و مالی تکمیل و به همه کسب و کارها  و متخصصان حرفه‌ای علاقمند به ارزش افزایی از IT ، کمک می‌کند.
 Val ITمشخصا بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری (آیا چیز های درستی انجام می‌دهیم؟) و تحقق منافع (آیا منافعی کسب می‌کنیم)، متمرکز است ؛ در حالی که COBIT که استاندارد پذیرفته شده بین‌المللی برای کنترل بر IT است، مشخصا بر اجرا (آیا آن‌ها را به‌طریقی درست انجام می‌دهیم؟ و آیا آن‌ها را بخوبی انجام می‌دهیم؟)، تاکید دارد.

1-2- مشارکت کنندگان در تهیه و تدوین Val IT

شرکت‌ها و سازمان‌های مختلفی تجربه و یافته های خود را در این رابطه دراختیار موسسه ITGI قرار داده اند و به تولید
نمونه‌ها و موارد واقعی Val IT کمک کرده‌اند . از آن جمله :

  • شرکت – Fujitsu  که سال‌ها تجربه خود را در زمینه مدیریت ارزش سازمان با ITGI به اشتراک گذاشته و کمک بزرگی به توسعه روش‌های مدیریتی Val IT کرده است.
  • ING و SeaQuation که تجارب آن‌ها بخش بزرگی از توسعه روش‌های مدیریتی Val IT را شکل داده است. ING در ابتدا از طریق گردش کار اندازه‌گیری عملکرد و مدیریت سرمایه‌گذاری و سپ س از سال 2005 به‌عنوان SeaQuation یک شرکت کاملا مستقل، پژوهش‌های قابل ملاحظه‌ای در IT و ارزش (برای) سازمان انجام داده است که مبنای تولید نمونه‌های عملی Val IT بوده است.

1-3- گستره  Val IT

به عنوان نشریه اصلی و پایه در مجموعه نشریات Val IT ، کتاب «ارزش سازمان: چارچوب راهبری سرمایه‌گذاری‌های فناوری اطلاعات »، فرایندها و روش‌های کلیدی مدیریتی برای سه حوزه زیر را تعریف می‌کند:

  • راهبری ارزش
  • مدیریت سبد (سرمایه‌گذاری های مبتنی بر فناوری اطلاعات)
  • مدیریت سرمایه‌گذاری

 نسخه اولیه چارچوب Val IT (2006)، صرفا سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات را در برمی‌گرفت در حالی که  آخرین نسخه آن  Val IT 2.0  در  2008 ، چارچوب Val IT را گسترش داده و اکنون همه سرمایه‌گذاری‌های مربوط  به فناوری اطلاعات از جمله  خدمات مستمر فناوری اطلاعات، دارایی‌ها و سایر منابع فناوری اطلاعات را در بر می‌گیرد؛ و این کار از طریق شناسایی دامنه وسیع‌تری از سبد عملیاتی که ممکن است در اثر سرمایه‌گذاری‌های Val IT گسترش پیدا کند، ولی در حیطه COBIT مدیریت
می‌شود، انجام گرفته است.
همچنین واژگان و اصطلاحات به‌کار رفته در نسخه  Val IT 2.0   با واژگان COBIT هماهنگ شده است. و علاوه برآن  نسخه جدید با اضافه کردن رهنمودهای مدیریتی که جزییات بیشتری در مورد فرایندهای Val IT و روش‌های مدیریتی کلیدی ارائه می‌کنند، عمق بیشتری به چارچوب Val IT داده است.
نسخهVal IT 2.0   به دو شکل در دسترس است،  یک نسخه کامل و یک نسخه خلاصه.  نسخه خلاصه برای هر
خواننده‌ای که مایل است تصویری کلی از چارچوب Val IT بدون وارد شدن به جزییات آن داشته باشد، مناسب است. و شامل چهار فصل اول نسخه کامل به شرح زیر است:

  • مقدمه‌ای برای رویارویی با چالش‌های ارزش برای سازمان و نیاز به چارچوبی ساخت یافته برای  راهبری آن
  • مقدمه‌ای بر چارچوب Val IT
  • واژگان کلیدی، اصول و حوزه‌های Val IT
  • مروری بر فرایندهایVal IT ، شامل رهنمودهای کلان مدیریت، مدل‌های بلوغ و ارتباط بین Val IT و  COBIT

     نسخه کامل  Val IT 2.0برای خوانندگانی که نیاز به شناخت بیشتری از جزییات چارچوب  Val ITدارند، مفید است  و شامل دو فصل اضافی در موارد زیر است:

  •  توصیف جزییات Val IT و روش‌های کلیدی مدیریتی شامل رهنمودهای مدیریت و مدل‌های بلوغ
  • شکست و تجزیه مسئولیت‌ها و پاسخگویی‌ها ی وظیفه‌ای ( سازمانی) برای طرح‌های Val IT

گرچه رهنمودها و مثال‌های ارائه شده در این نشریه،  قابل اجرا در تمام سازمان‌هاست، و به تمام جنبه‌هایی که در تعریف، ارزیابی، انتخاب و مدیریت هر سرمایه‌گذاری فناوری اطلاعات باید در نظر گرفته شود، می‌پردازد، با این حال قرار نیست این کتاب تجویزی باشد؛ بلکه  باید برای هر رویکرد مدیریتی مناسب‌سازی شود. سازمان‌های کوچک و متوسط می‌توانند الگو‌ها را بپذیرند و برای مقاصد خود آن را ساده‌تر کنند. اما در همه موارد مدل اقتباس شده باید همسویی با کسب و کار، هزینه و فایده (مالی و غیر مالی) و ریسک‌ها را پوشش دهد، زیرا نقش مهمی در تحلیل هر سرمایه‌گذاری در سازمان ایفا می‌کند .

 

بخش 2- ارزش برای سازمان: نیاز مهم  برای ایجاد رویکردی جامع و عملی

ارزش یک مفهوم ساده نیست ، پیچیده و پویاست. «ارزش در چشم بیننده است.» طبیعت و ماهیت ارزش برای سازمان‌های مختلف، متفاوت است. برای سازمان‌های تجاری، ارزش معمولا در قالب اصطلاحات مالی دیده می‌شود و می‌تواند
به سادگی  مثلا افزایش سودی باشد که از سرمایه‌گذاری سازمان ایجاد می‌شود. برای سازمان‌های غیر تجاری و بخش دولتی ارزش قدری پیچیده‌تر و اغلب غیرمالی است؛ می‌تواند مثلا  بهبود عملکرد سازمانی در مقابل سنجه‌های کسب و کاری تعیین شده باشد.   
 معضل مهم رو در روی سازمان‌ها امروز- بدون توجه به عواملی مانند اندازه، درآمد، صنعت، ناحیه، مدل کسب و کار-چگونگی حصول اطمینان از دریافت ارزش از سرمایه‌گذاری‌های بزرگ و تحولات مبتنی بر فناوری اطلاعات است؛ و این مستلزم انتخاب بین سرمایه‌گذاری‌ها و مدیریت چالش‌های پیچیده همراه با حصول اطمینان از ارزش آفرینی ملموس سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات  است.
2-1- دشواری ارزش حاصل از فناوری اطلاعات                                                                              
در سال‌های اخیر نظرسنجی‌ها به‌طور مستمر نشان می‌دهند که 20 تا 70 درصد سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در تغییر و تحولات مبتنی بر فناوری اطلاعات،  یا به هدر رفته اند، یا به چالش کشیده شده‌اند، یا نتوانسته‌اند بازده مورد انتظار سازمان را حاصل نمایند. در واقع یکی از نظرسنجی‌ها در مورد اندازه‌گیری هزینه‌ها و ارزش فناوری اطلاعات نشان می‌دهد که در بسیاری از سازمان‌ها کمتر از 8 درصد بودجه‌های فناوری اطلاعات برای طرح‌هایی که واقعا برای سازمان ارزش آفرین هستند، صرف می‌شود.
سطح سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات قابل ملاحظه و همچنان رو به افزایش است. سازمان‌های معدودی می‌توانند بدون زیر ساخت‌های فناوری اطلاعات خود در طولانی مدت دوام بیاورند.  با این حال با وجود شواهد زیادی از سازمان‌هایی که از سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات خود تولید ارزش می‌کنند، باز هم بسیاری از مدیران ارشد، در مورد ارزش کسب و کاری حاصل از فناوری اطلاعات تردید دارند و آن را زیر سئوال می برند؛  این زیر سئوال بردن‌ها حاصل تجارب خاص این سازمان‌ها از کار با فناوری اطلاعات و فراتر از آن براساس تجارب اعلام شده صنایع مختلف شکل گرفته است. مثلا:

  • پژوهش منتشر شده‌ای از گارتنر در سال 2002 نشان می‌دهد که 20  درصد تمام هزینه‌های فناوری اطلاعات هدر می‌رود. و این در سطح و مقیاس جهانی نشان دهنده کاهش ارزش سالانه به میزان 600 میلیون دلار امریکایی است.
  • در یک نظرسنجی انجام شده توسط آی‌بی‌ام در سال 2004 از 1000 مدیر ارشد فناوری اطلاعات در شرکت‌های فورچون گزارش می‌شود که به‌طور متوسط 40 درصد از تمام هزینه‌های صرف شده در فناوری اطلاعات، بازده سرمایه‌ای برای آن‌ها نداشته است.
  • گزارش دیگری در سال 2004 توسط استندیس نشان می‌دهد که فقط 29 درصد از تمام پروژه‌های فناوری اطلاعات موفق  شده‌اند در حالی که بقیه یا شکست خورده‌اند یا به چالش کشیده شده‌اند.

بنابراین جای تعجب نیست که تقاضای روزافزونی از طرف هیئت مدیره و مدیریت ارشد سازمان‌ها برای رهنمودهای پذیرفته شده عمومی برای تصمیم‌گیری و تحقق منافع مرتبط با سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات، وجود داشته باشد.
سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات اگر در یک چارچوب موثر راهبری و به‌خوبی مدیریت شوند، می‌توانند  فرصت‌های قابل توجهی برای خلق ارزش برای سازمان‌ها به‌وجود آورند. برعکس بدون یک راهبری و مدیریت موثر،  این سرمایه‌گذاری‌ها به همان اندازه می‌تواند فرصتی برای تخریب ارزش باشند. داستان‌های ترسناک فراوانی در مورد تخریب ارزش  توسط سرمایه‌گذاری‌های شکست خورده  مبتنی بر فناوری اطلاعات در سازمان‌های بزرگ روایت می‌شود. بنا به گزارش:

  • شرکت نایک بیش از 200 میلیون دلار در اثر مشکلات ناشی از پیاده‌سازی نرم‌افزار تدارکات خود از دست داده است.
  •  شکست در سیستم‌های لجیستیک مبتنی بر فناوری اطلاعات در MFI و Sainsbury در انگلستان منجر به هشدارهای جدی در مورد سودآوری و افت قیمت چندین میلیون پاوندی شده است.
  • شر کت Tokyo Gas یک ضرر6/46 میلیون دلاری را در اثر لغو پروژه مدیریت مدیریت مشتریان خود گزارش می‌کند.
  • در بخش دولتی، دپارتمان کار و بازنشستگی آمریکا  با رها کردن سه پروژه مهم بیش از 2 میلیارد دلار  از دست داد.
  • در سایر سازمان‌ها نیز مانند Hersheyو  AMR و بانک ملی استرالیاو حتی نهادهای دولتی مثل اداره گذرنامه انگلستان، آژانس حمایت کودکان و خدمات درآمد ملی ایالات متحده، گزارش‌هایی از صدمات حاصل از
    سرمایه‌گذاری‌های ناموفق مبتنی بر فناوری اطلاعات ارائه شده است.

2- 2- تبدیل فناوری اطلاعات به ارزش کسب  وکاری روشن
با این حال در همین زمان‌ها، بسیاری از سازمان‌ها توانسته‌اند موفقیت‌های چشمگیری در کسب ارزش از طریق سرمایه‌گذاری‌های فناوری اطلاعات به‌دست آورند. مثلا:

  • هواپیمایی ساوت وست با ایجاد  تحول در سیستم اطلاعاتی زنجیره تامین خود در حین کاهش هزینه‌ها، توانسته است پیش بینی تقاضا، کاهش هزینه‌های تدارکات و افزایش  سطح خدمات خود را بهبود دهد.
  • آی‌بی‌ام در عرض 2 سال با یکپارچه‌کردن قطعات نرم‌افزاری جزیره‌ای خود به هم، توانست با کاهش سطح موجودی ، 12 میلیارد دلار صرفه‌جویی کند.
  • Great West Life قدم به قدم با ایجاد انسجام همه جانبه در فناوری اطلاعات خود، موفقیت مالی مهمی در ارزش سهام خود در بازار به‌دست آورد.
  • در سال 2007 بانک HSBC ، اهمیت راهبرد جهانی فناوری اطلاعات خود را در درعین خلق فرصت‌های بیشتر برای برآورده ساختن نیازهای مالی مشتریان، در کمک به 17 درصد افزایش در سود، به‌کارگیری روزافزون فناوری در ایجاد محصولات بهتر که با قیمت کمتری در دنیا قابل عرضه باشد، اعلام می‌کند.
  • رویال مِیل در انگلستان با کسب و کار جدید و سیستم‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات مالی خود، هزینه‌های روزانه یک میلیون پاوندی را به درآمد 2 میلیون پاوندی و صرفه جویی ده ها میلیون پاوندی تبدیل کرده است.

پیام روشن است ؛ سرمایه‌گذاری کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات می‌تواند منافع کلان و بزرگ حاصل نماید. در واقع یک مطالعه جهانی در گروه خدمات مالی ING نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات نسبت
به هرگونه  سرمایه‌گذاری معمولی دیگر بازگشت سرمایه به مراتب بزرگتری دارد.  این تحقیق که در نیمه دوم سال 2004  انجام شد، نشان می‌داد که در مقایسه با بیشتر سرمایه‌گذاری‌های سنتی مانند سرمایه‌گذاری در املاک، سهام و غیره، انتظار بازگشت‌ها از یک سبد سرمایه‌گذاری مبتنی بر فناوری اطلاعات به‌خوبی متوازن شده، به‌طرز قابل ملاحظه‌ای بالاتر است. با این حال  به‌کارگیری غلط آن نیز می‌تواند زیان‌های مالی فاجعه بار و نقطه ضعف رقابتی زیاد به بار آورد.
 نتایج مقدماتی یک نظر سنجی جهانی در بلژیک از 600 مدیر ارشد (شامل یک چهارم مدیران عامل شرکت‌ها و سه چهارم مدیران ارشد فناوری اطلاعات) که توسط پرایس واترکوپرز برای موسسه ITGI در سال 2005  انجام شد، نشان می‌داد که عنوان «تحقق ارزش از سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر IT » در دستور جلسات مدیران ارشد، بسیار زیاد بوده است و این مدیران تقاضای بهبود حاکمیت فناوری اطلاعات را داشته‌اند.       
با این‌که Val IT برای تمام تصمیم‌های سرمایه‌گذاری قابل اجراست، اما هدف اصلی آن سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات است. این سرمایه‌گذاری‌ها برای پایداری، رشد، یا تحول کسب و کار از طریق مولفه مهم فناوری اطلاعات به عنوان وسیله‌ای برای کمک به فرایند تولید ارزش در سازمان است. 
یک در س کلیدی که از تجارب فوق الذکر و دیگر مثال‌ها می‌توان آموخت، این است که سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات، دیگرفقط  پیاده‌سازی راه‌حل‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات نیست، بلکه در واقع اجرای تغییرات  مبتنی بر فناوری اطلاعات است. ارزش کسب و کاری با «آن‌چه» سازمان از طریق فناوری اطلاعات انجام می‌دهد، ایجاد می‌شود و نه به‌وسیله خود فناوری اطلاعات. واین پیچیدگی بیشتر و ریسک بزرگتر نسبت به موارد سنتی گذشته است. روش‌های مدیریتی که به‌طور سنتی به‌کارگرفته شده است، از این پس دیگر کافی نیست. امروز یک مشوق روشن برای مدیریت، حصول اطمینان از  وجود و برقراری فرایندهای راهبری و مدیریتی درست برای خلق ارزش در سازمان است. همان‌طور که اخیرا در مجله هاروارد بیزنس ریویو  اشاره شده است، «فقدان نظارت هیئت مدیره بر فعالیت‌های فناوری اطلاعات خطرناک است یا شرکت را به خطر می‌اندازد، درست مثل قصور در حسابرسی دفاتر » حصول اطمینان از دریافت ارزش کسب و کاری از سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات،  امروز یک مولفه ضروری حاکمیت  سازمان است. و این کار مستلزم انتخاب هوشمندانه سرمایه‌گذاری و مدیریت آن‌ها به عنوان یک دارایی یا خدمت در طول چرخه زیست آن‌هاست.
در یک تحلیل مقدماتی تعهد شده برای ITGI ، موسسه SeaQuation   نشان می‌دهد که به‌کارگیری هوشمندانه
فرایندهای تعریف شده توسط COBIT و Val IT می‌تواند به بهبود بازگشت سرمایه سازمان‌ها کمک کند.
با این حال  فقط وجود فرایندها کافی نیست. شواهد تجربی وجود دارد که به‌طور فزاینده ای بلوغ فرایند مهم‌ترین تاثیر برخلق ارزش از لحاظ بازگشت کل سرمایه سهامداران  وکارایی سرمایه یا بازگشت بر دارایی دارد. این یافته‌ها  با مطالعه اخیر مکنزی که مشخص می‌کند سرمایه‌گذاری‌های فناوری اطلاعات تاثیر کمی دارد مگر این‌که با روش‌های مدیریتی درجه یک همراه باشد، و شرکت‌هایی که روش‌های مدیریت خوب را با سرمایه‌گذاری‌های فناوری اطلاعات ترکیب کرده‌اند، بهترین عملکرد را  دارند، تایید می‌شود.
2- 3-چرا Val IT به حاکمیت/راهبری فناوری اطلاعات مربوط می‌شود؟ 
ITGI      ، ارائه ارزش را یکی از 5 حوزه تمرکز راهبری (حاکمیت) فناوری اطلاعات- همراه با همسویی راهبردی، اندازه‌گیری عملکرد، مدیریت منابع و مدیریت ریسک، می‌داند. در واقع اگر موفقیت در 4 حوزه دیگر تمرکز راهبری فناوری اطلاعات حاصل شود، ارزش افزایی محقق می‌شود، در غیر این صورت دستیابی به ارزش دشوار خواهد بود.
 مطالعه دیگری از CISR و برخی پروژه‌های مرتبط ادعا می‌کنند که: «راهبری موثر فناوری اطلاعات مهم‌ترین پیش بینی کننده ارزشی است که یک سازمان از فناوری اطلاعات تولید می‌کند و شرکت‌هایی با راهبرد متمرکز و بالاتر از حد متوسط راهبری فناوری اطلاعات، 20 درصد سود دهی  بیشتری نسبت به شرکت‌هایی که همان راهبردها را دنبال می‌کنند، دارند.»
Val IT     همراه با COBIT ، حال منبع معتبر و مدونی متشکل از چارجوب راهبری کلان و فرایندهای پشتیبان برای حصول به راهبری موثر فراهم می‌کنند. علاوه بر  آن در این کار، Val IT شراکت نزدیک‌تر بین فناوری اطلاعات و کسب و کار را با پاسخگویی‌ها و سنجه‌های روشن و بدون ابهام – یکی دیگر از الزامات راهبری موثر، تقویت می‌کند.
راهبری موثر با رهبری ، تعهد و پشتیبانی و حمایت از بالا آغاز می‌شود. با این حال این‌گونه رهبری درعین مهم بودن کافی نیست.Val IT این رهبری را با به‌کارگیری فرایندهای روشن و مداوم پشتیبانی می‌کند؛ اطلاعات مرتبط، ساختار مناسب سازمانی برای به حداکثر رساندن بازده سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات، وجود چارچوب محکم راهبری، توجه به سبد و مدیریت طرح‌ها و پروه‌های فناوری اطلاعات، آماده سازی طرح‌های توجیهی  رسمی و سازگار با کسب و کار، استفاده از نرخ‌های موانع و به‌کارگیری سنجه‌ها ضروری است.  شکل 2 برخی از پرسش‌های راهبری که سازمان‌ها باید از خود بپرسند و نوع اطلاعاتی که برای پاسخگویی موثر به آن‌ها لازم است، را نشان می‌دهد. 
برای این‌که سازمان در وضعیتی قرارگیرد که این اطلاعات ضروری و پاسخ‌های آن‌ها را داشته باشد، و اقدامات لازم در مورد آن پاسخ‌ها انجام دهد، سازمان  باید فرایندها، روش‌ها و سنجه‌هایی برای پشتیبانی مستمر و شفافیت
تصمیم‌گیری، برقرار نماید. با سرمایه‌گذاری‌های کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات باید مانند هرگونه تصمیم‌های دیگر سرمایه‌گذاری که درآن سرمایه‌گذار درعین حصول اطمینان از دریافت منافع، توازنی بین فرصت‌ها، بازده و ریسک برقرار می‌کند، رفتار شود.
چالش کلیدی  در اینجا، حصول اطمینان از دریافت منافع تعدیل ریسک شده موردانتظاری است که پاسخگوی اهداف تعیین شده برای سرمایه‌گذاری باشد. انجام موثر و کارآمد و مستمر این کار نیازمند وجود یک فرهنگ تغییر در سازمان‌هاست.
این مثال‌ها با هم یک پرسش اساسی  را پررنگ می‌کند: چطور می‌توان اطمینان حاصل کرد که فناوری اطلاعات نتایج مثبت و شاید حتی تحول در ارزش کسب و کار به بارآورد؟

شکل 2

یکی از مهم‌ترین عوامل انجام درست فناوری اطلاعات، درک روشن- هم از طرف هیئت مدیره وهم مدیریت ارشد سازمان است از این‌که فناوری اطلاعات خود پایان کار نیست، اما وسیله‌ای برای توانمندسازی نتایج کسب و کار  است. فناوری اطلاعات دیگر پیاده‌سازی فناوری نیست بلکه ایجاد ارزش از طریق تغییرات سازمانی مبتنی بر فناوری اطلاعات است.
به همان اندازه تعهد رهبری حمایت شده راهبردی برای برقراری قابلیت راهبری (حاکمیت) فناوری اطلاعات مهم است. حصول اطمینان از این‌که سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات برای سازمان ارزش ایجاد، ابقاء یا افزایش می‌دهند،  از مسئولیت‌های مهم راهبری سازمان است.

  2-4- مزایای به‌کارگیری Val IT

کاربرد موثر اصول، فرایندها، و روش‌های مندرج در Val IT سازمان‌ها را در موارد زیرتوانمند می‌سازد:

  • افزایش درک و شفافیت هزینه، ریسک‌ها و مزیت‌های منجر به تصمیم‌های مدیریتی آگاهانه تر و مطلع‌تر
  • افزایش احتمال انتخاب سرمایه‌گذاری‌هایی  که پتانسیل  تولید بیشترین برگشت سرمایه را دارند
  • افزایش احتمال موفقیت اجرای سرمایه‌گذاری‌های منتخب به‌طوری که بازده بالقوه آن محقق یا بیش ازآن شود
  • کاهش هزینه‌ها با انجام ندادن آنچه نباید انجام شود. و انجام اقدامات اصلاحی زود هنگام روی آن یا خاتمه سرمایه‌گذاری‌هایی که نتایج بالقوه مورد انتظار از آن‌ها حاصل نمی‌شود.  
  • کاهش ریسک بخصوص ریسک شکست‌های با تاثیر زیاد
  • کاهش غافلگیری‌های مرتبط با هزینه‌ها و ارائه خدمات یا محصولات فناوری اطلاعات،  و با این کار  افزایش ارزش کسب و کاری، کاهش هزینه‌های غیر ضروری و افزایش سطح کلی اعتماد و اطمینان به فناوری اطلاعات

                                                                                                                                                           

بخش3- چارچوب Val IT  

Val IT شامل مجموعه‌ای اصول راهنما و تعدادی فرایند مطابق با آن اصول است که در کل به عنوان بسته اصول کلیدی مدیریت تعریف می‌شود. ارتباطات بین این عوامل و اتصال آن به COBIT در شکل زیر نشان داده شده است.
شکل3: رابطه بین اصول Val IT ، فرایندها و روش‌ها و COBIT
Val IT هدف کسب و کاری زیر را پشتیبانی می‌کند:
 
      تحقق ارزش بهینه از سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات و با هزینه مقرون به صرفه با سطح پذیرفته شده‌ای از ریسک
 و هدایت می‌شود به‌وسیله
مجموعه‌ای اصول مورد استفاده در فرایندهای مدیریت ارزش
که فعال می‌شود از طریق
روش‌های مدیریتی  اشاره شده در کنترل‌های  کلیدی COBIT
و اندازه‌گیری می‌شود با:
معیارهای کلیدی نتایج و عملکرد

 در شکل 4 برخی از  واژگان  کلیدی و پر استفاده در چارچوب Val IT تعریف می‌شود. گرچه سازمان‌ها ممکن است واژگان متفاوتی استفاده کنند، یا معانی مختلفی به این واژگان بدهند، اما مهم است که خوانندگان واژگان استفاده شده در این نشریه را درک کنند.

شکل 4: تعریف واژگان کلیدی استفاده شده در Val IT

ارزش
نتایج نهایی کسب و کاری که ازیک سرمایه‌گذاری مبتنی بر فناوری اطلاعات، انتظار می‌رود و ممکن است مالی یا غیر مالی یا ترکیبی از هردو باشد.
سبد
گروه‌بندی برنامه‌ها ، پروژه‌ها، خدمات یا دارایی‌های انتخاب شده، مدیریت شده، و پایش شده به منظور بهینه‌سازی بازگشت به کسب و کار. متوجه باشید که تمرکز اولیه Val IT
عمدتا به سبدی از برنامه‌ها بود، در حالی که COBIT به سبد پروژه‌ها، خدمات یا دارایی‌ها  نیز توجه دارد.
برنامه
گروهی ساخت یافته از پروژه‌های به‌هم وابسته که برای حصول به نتایج مورد انتظار کسب و کار، هم ضروری‌اند و هم کافی. این پروژه‌ها می‌توانند شامل- اما نه محدود به- تغییرات در ماهیت کسب و کار، فرایندهای کسب و کار، کارهایی که توسط افراد انجام می‌شود، همچنین صلاحیت‌های لازم برای انجام کار، توانمندسازی فناوری و ساختار سازمانی را شامل شود. برنامه سرمایه‌گذاری، واحد اصلی سرمایه‌گذاری در Val IT
است. 
پروژه
مجموعه‌ای ساخت یافته از فعالیت‌های به‌هم متصل و مرتبط  برای ارائه قابلیت های تعریف شده به سازمان (که برای حصول به نتایج مورد انتظار کسب و کار لازم، اما کافی نیستند)،  برمبنای زمان بندی و بودجه توافق شده.
اجرا
شامل چرخه زیست کامل برنامه سرمایه‌گذاری ازابتدا تا انتها. یعنی، وقتی که انتظارات کامل از سرمایه‌گذاری محقق شد، همه ارزشی که ممکن است محقق شود، یا معلوم شود که ارزش مورد انتظار نمی‌تواند به‌دست آید و برنامه خاتمه  یابد.

 

3-2- اصول Val IT

اصول  حاکم بر چارچوب Val IT به شرح زیر است:

  • سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعاتبه صورت سبد سرمایه‌گذاری مدیریت می‌شوند.
  •  سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعاتشامل گستره‌ای کامل از فعالیت‌هایی است که برای به‌دست آوردن ارزش کسب و کاری لازم است.
  • سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر  فناوری اطلاعات از طریق چرخه زیست کامل  اقتصادی مدیریت خواهد شد.
  • روش‌های ارزش افزایی/ ارائه ارزش نشان می‌دهد که گروه‌های سرمایه‌گذاری‌های مختلفی وجود دارد که به صورت متفاوتی ارزیابی و مدیریت خواهند شد.
  • روش‌های ارزش افزایی / ارائه ارزش سنجه‌های کلیدی را تعریف و پایش می‌کنند و به سرعت به هرگونه تغییرات یا انحرافات پاسخ  می‌دهند.
  • روش‌های ارزش افزایی/ ارائه ارزش تمام ذینفعان را درگیر و مسئولیت‌های پاسخگویی درستی برای ارائه
    قابلیت‌ها و تحقق منافع کسب و کار تخصیص می‌دهند.
  • روش‌های ارزش افزایی به‌طور مستمر پایش، ارزیابی و بهبود داده خواهند شد.

3-3- فرایندهای Val IT

به منظور بازگشت سرمایه، اصول Val IT باید توسط سودابران (ذینفعان) سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات در فرایندهای زیر به‌کاربرده شود:

  • راهبری ارزش
  • مدیریت سبد سرمایه‌گذاری         
  • مدیریت سرمایه‌گذاری

  •  راهبری ارزش

هدف راهبری ارزش، بهینه‌سازی ارزش حاصل از یک سرمایه‌گذاری سازمانی مبتنی بر فناوری اطلاعات از طریق:

  • برقراری چارچوب راهبری، پایش و کنترل
  • تعیین جهت‌گیری راهبردی برای سرمایه‌گذاری
  • تعریف خصوصیات سبد سرمایه‌گذاری

چارچوب کنترلی مرتبط با راهبری سرمایه‌گذاری کسب و کاری مبتنی بر فناوری اطلاعات، فرایندها و فعالیت‌هایی  که در متن راهبری کلان سازمان اتفاق می افتد را تعریف می‌کند.
این چارچوب ارتباط بین وظیفه فناوری اطلاعات و سایر بخش‌های کسب و کار  و بین وظیفه فناوری اطلاعات و وظایف سازمانی با مسئولیت‌های راهبری مانند  و CEO و هیئت مدیره را تعریف می‌کند.

مدیریت سبد سرمایه‌گذاری

هدف مدیریت سبد سرمایه‌گذاری، حصول اطمینان از این‌که سبد سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر IT از طریق زیر  با اهداف راهبردی سازمان همسو است:

  • ایجاد و مدیریت پروفایل منابع
  • تعریف آستانه سرمایه‌گذاری
  • ارزیابی، اولویت بندی و انتخاب، به تعویق انداختن یا رد کردن سرمایه‌گذاری‌های جدید
  • پایش و گزارش‌دهی در مورد عملکرد سبد

برنامه‌های سرمایه‌گذاری مبتنی بر فناوری اطلاعات به‌عنوان سبد سرمایه‌گذاری مدیریت می‌شود. برنامه‌ها در سبد باید به‌طور روشنی تعریف،ارزیابی، اولویت‌بندی، انتخاب و در طول چرخه زیست اقتصادی آن‌ها به صورتی فعال مدیریت شوند تا ارزش هربرنامه به‌طور جداگانه و کل سبد بهینه شود. و این شامل تخصیص صحیح منابع، مدیریت ریسک، شناسایی مسائل در مراحل اولیه و تصحیح آن (ازجمله لغو برنامه در صورت لزوم) و نظارت هیئت مدیره بر برنامه سبد  است.
مدیریت سبد  نیاز به یک سبد متوازن شده و همچنین گروه‌بندی‌های مختلف سرمایه‌گذاری با سطوح مختلفی از پیچیدگی و آزادی در تخصیص وجوه را شناسایی می‌کند. معیارهای ارزیابی با وزن‌دهی مناسب برای هرگروه از سرمایه‌گذاری تعیین می‌شود. تصمیم‌گیری در مورد قراردادن یک برنامه در سبد سرمایه‌گذاری یک تصمیم یکبار برای همیشه نیست. سبد سرمایه‌گذاری فعالانه مدیریت می‌شود و بسته به عملکرد برنامه مرتبط در سبد و تغییرات در محیط داخلی و خارجی کسب و کار، چینش سبد سرمایه‌گذاری ممکن است  اصلاح شود.

فرایند مدیریت سر مایه‌گذاری

هدف مدیریت سرمایه‌گذاری، حصول اطمینان از این‌که هریک از برنامه‌های سرمایه‌گذاری مرتبط با فناوری اطلاعات ، با هزینه قابل قبول، سطح پذیرفته شده‌ای از ریسک از طرق زیر ارزش بهینه حاصل می نماید:

  • شناسایی نیازهای کسب و کار
  • توسعه درک روشن از برنامه‌های سرمایه‌گذاری منتخب
  • تحلیل راه‌حل‌های مختلف
  • تعریف برنامه و مستندسازی طرح توجیهی حاوی جزییات مزایا و منافع
  • تخصیص روشن مسئولیت پذیری و مالکیت
  • مدیریت برنامه از طریق چرخه زیست کامل اقتصادی آن
  • پایش و گزارش‌دهی  از عملکرد برنامه

سه مولفه کلیدی  در مدیریت سرمایه‌گذاری وجود دارد:

  •  تهیه طرح توجیهی – پشتیبانی از انتخاب برنامه درست سرمایه‌گذاری
  • مدیریت برنامه – مدیریت اجرای برنامه‌ها
  • تحقق منافع – مدیریت فعالانه تحقق منافع حاصل از برنامه

منابع و مراجع:

  • Val-IT-Framework-2.0-Extract-Jul-2008,ITGI
  • Enterprise  Value : Governance of It Investment, Val IT Framework,2006 ,ITGI
  • Val IT FAQs
  • Val-IT-Getting-Started-Jul-2008,ITGI