انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. يکشنبه  ٢٨/٠٨/١٣٩٦ ساعت ١٣:٥٩
 

آیا باید رایاتک‌مدرکی کارشناسی مهندسی رایانه
یک فرصت یا یک تهدید
 
سید ابراهیم ابطحی
استادیار دانشکده مهندسی کامپیوتر- دانشگاه صنعتی شریف

پست الکترونیکی: abtahi@sharif.edu

 

صحبت این روزهای هیئت علمی برخی دانشگاه‌ها در بخش آموزش دانشگاهی رایانه درباره مصوبه جدید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه لزوم تک‌مدرکی شدن دانش‌آموختگان رشته‌های مهندسی رایانه است. بر پایه این مصوبه دانشجویان ورودی کارشناسی بدون گرایش پذیرش شده و همه با عنوان مهندس کامپیوتر دانش‌آموخته خواهند شد. برای روشن شدن ابعاد این تصمیم، گزینه‌های اجرای آن و تبعات این تصمیمات، در دیدگاه این شماره به بررسی این موضوع می‌پردازیم.
شرایط فعلی آموزش دانشگاهی مهندسی رایانه

  • دانشجویان ورودی دانشگاه‌ها با ظرفیت‌های متفاوت در یک یا چند گرایش از گرایش‌های سه گانه نرم‌فزار کامپیوتر، سخت‌افزار کامپیوتر و فناوری اطلاعات پذیرش شده و با همین عناوین دانش آموخته می‌شوند.
  • از دهه هفتاد پذیرش در دو گرایش سخت و نرم‌افزار شکل گرفته و در دهه هشتاد فناوری اطلاعات به آن افزوده شده است. برنامه‌های درسی بر مبنای برنامه دهه هفتاد مصوب با اصلاحاتی در دانشگاه‌های برتر به اجرا گذاشته شده است.
  • دانشگاه‌هائی در سطح کشور گرایش فناوری اطلاعات را در غیاب دانشکده کامپیوتر با محتوای حجیم در مضامین مدیریتی و محتوای نازل کامپیوتری ارائه کرده‌اند که در مواردی منجر به دانش‌آموختگانی با بهره دانشی و مهارتی کم، در حوزه کامپیوتر شده است.
  • گرایش فناوری اطلاعات در برخی دانشگاه‌های برتر نظیر صنعتی شریف تهران پس از بازبینی و ارتقاء طرح درس مصوب و پررنگ کردن محتوای کامپیوتری آن و با نگاهی به برنامه‌های استاندارد جهانی نظیر کار مشترک ACM & IEEE به اجرا گذاشته شده است.
  • گرایش سخت‌افزار کامپیوتر در بیشتر موارد به گرایش معماری کامپیوتر تغییر عنوان داده است.

مصوبات ابلاغی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

  • برنامه برای دوره‌های مختلف آموزش دانشگاهی، با امکان بازبینی توسط دانشگاه‌های برتر.
  • اعلام مصوبه برنامه درسی جدید دوره کارشناسی مهندسی کامپیوتر به شرح زیر که در آن فناوری اطلاعات رجعتی به خانه مادری داشته و به‌عنوان گرایشی در مهندسی کامپیوتر لحاظ شده است. این بهبود که عجولانه از سوی ناظرانی حذف رشته یا گرایش فناوری اطلاعات تلقی شده است، می‌تواند در نگاهی منصفانه به عنوان نقطه قوت این مصوبه در جهت افزودن میزان سواد رایانه‌ای دانش‌آموختگان فناوری اطلاعات تلقی شود. به این ترتیب با افزودن ضرورت ارائه دوره کارشناسی فناوری اطلاعات در دانشکده‌های مهندسی کامپیوتر، سدی در مقابل گسترش پذیرش بی‌رویه دانشجوی کارشناسی فناوری اطلاعات در واحدهای آموزشی فاقد صلاحیت ارائه این دوره با مضامین درهم تنیده رایانه‌ای می‌شود.

  • اعلام مصوبه تک‌مدرکی شدن دوره‌های کارشناسی رشته‌های مهندسی به دلیل ضرورت تفاوت شصت واحد برای برپائی دو رشته یا گرایش متفاوت در یک یک حوزه یا یک رشته.

واقعیات، نیازها و راه حل

  • تک‌مدرکی شدن به‌عنوان ورود دانشجویان و خروج دانش‌آموختگان تحت عنوان یک رشته، علاوه بر رعایت فاصله لازم مضمونی و محتوائی بین گرایش‌ها و رشته‌ها، امکان انتخاب دروس گرایش‌ها و تمرکزهای درون رشته‌ای را در حین تحصیل به دانشجویان بر اساس علاقه و بلوغ دانائی آن‌ها می‌دهد. بنابراین از این وجه، تک‌مدرکی شدن یک فرصت است.
  • گروهی که تک‌مدرکی شدن را یک تهدید می‌شمارند، به مشکلات اجرائی و اداری اشاره می‌کنند. دورانی را به‌یاد ما می‌آورند که گرایش نرم‌افزار با اختلاف فاحشی نسبت به سایر گرایش‌ها مورد اقبال دانش آموزان راهی دانشگاه بود. به صورتی که مثلا گروه‌های سخت‌افزار دانشکده‌ها برای اجرای کلاس دروس به علت کمی دانشجویان گرایش با مشکل مواجه بودند که برخی به طنز از آن‌ها به‌عنوان ژنرال‌های بی‌سرباز (اساتید بی‌دانشجو) یاد می‌کردند.
  • گروهی دیگر از این تهدید شماران وضعیت تک‌مدرکی، به تجاربی اشاره می‌کنند که در دوره‌هائی که دانشجویان را در رشته بدون گرایش پذیرش کرده‌اند، پس از دوره مشترک دو ساله، در توزیع دانشجویان بین گرایش‌ها به علت کم اقبالی دانشجویان به برخی گرایش‌ها با معضل اجرای دروس اساتید مواجه شدند. این ملاحظه‌ای شایان توجه است.
  • یکی از گروه‌هائی که تک‌مدرکی شدن را فرصت تلقی می‌کنند، از آن تعبیر ادغام گرایش‌ها را در ذهن دارد. این گروه اشاره دارند که در شرایط امروز، راه‌حل‌های جامع رایانه‌ای و خدمات فناوری اطلاعات به کارشناسانی با سواد و مهارتی ترکیبی از حوزه‌های مهندسی نرم‌افزار، معماری رایانه و فناوری اطلاعات به ویژه در قالب سامانه‌های نهفته دارند.

با جمع‌بندی مطالب فوق، تک‌مدرکی شدن لازم و ضرورت ادغام گرایش‌ها برای تربیت یک کارشناس مهندسی رایانه پذیرفتنی است. اما نکته مهم دست‌یابی به ترکیبی ضروری و واقع‌بینانه از دروس سه گرایش مهندسی رایانه است. با مروری بر بهترین تجارب جهانی، وزن غالب دروس در این ادغام با دروس علوم رایانه‌ای است، وزن دو برابری دروس مهندسی نرم‌افزار با یک لایه تحتانی با وزن یک برابری از دروس معماری رایانه به عنوان شالوده و یک لایه فوقانی با وزن یک برابری از دروس فناوری اطلاعات به‌عنوان راه‌حل‌ساز، منطقی و ثمربخش می‌نماید.