انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران انجمن انفورماتیک ایران
گزارش کامپیوتر شماره 234, ویژه مرداد و شهریور ماه 96 منتشر شد. جمعه  ٠٣/٠٩/١٣٩٦ ساعت ١٦:٢٣
 

بیست و پنجمین سال تولد لینوکس

 


 

25 آگوست امسال مصادف است با 25امین سال تولد لینوکس، سیستم عامل رایگان و متن‌بازی که در تلفن‌های هوشمند، رایانه‌های لوحی (تبلت)، رایانه‌های رومیزی، کارسازها، اَبَررایانه‌ها و خیلی جاهای دیگر مورد استفاده است. با وجودی که آغازش بی‌سروصدا و حقیرانه بود، امّا لینوکس امروز بزرگ‌ترین و فراگیرترین پروژۀ نرم‌افزاری متن‌باز در تاریخ است. چگونه به اینجا رسید؟ در زیر، برخی از رویدادهای برجستۀ این مسیر را با هم مرور می‌کنیم:
برقی در چشمانش
همه چیز از آنجا آغاز شد که لینوس توروالدز 20 ساله، دانشجوی علوم کامپیوتر در دانشگاه هلسینکی در فنلاند بود. او ماجراجویی‌های فناورانۀ خود را در سن 11 سالگی با کمودور 20 آغاز کرده بود و هنگامی که در دانشگاه بود به سیستم عامل مینیکس علاقه‌مند شده بود.
یک پیشنهاد فروتنانه
علاقۀ توروالدز به مینیکس با نومیدی از سیاست‌های مجوّزدهی آن در آن زمان، پیوند خورد و او را واداشت که سیستم عاملی برای خودش تولید کند. در آن روز بسیار مهم در آگوست 1991، او آن نامۀ الکترونیکی معروف را نوشت که در واقع نخستین اعلان سیستم عامل جدید بود. بحث‌های حاصله هنوز در گروه‌های گوگل قابل مشاهد است.
حرکت به سوی GPL
توروالدز ابتدا سیستم عاملش را فریکس نامیده بود امّا نهایتاً به نام لینوکس رسید و حتی یک راهنمای صوتی برای تلفّظ این نام منتشر کرد. نسخۀ 01/0 هستۀ لینوکس در سپتامبر 1991 پیش‌نمایی شد. هنگامی که توروالدز در فوریۀ 1992 نسخۀ 12/0 را منتشر کرد، انتقال به مجوّز فراگیر عمومی (GPL) را نیز اعلام کرد. نسخۀ 0/1 لینوکس شامل 250,176 خط کد، سرانجام در مارچ 1994 پدیدار گردید.
نخستین توزیع عمده
ممکن است این واقعاً نخستین توزیع لینوکس نباشد امّا شرکت «سافت لندینگ لینوکس سیستم» (SLS) در ماه مِی 1992 با شعار «فرود آرام برای نجات DOS» تأسیس شد و لینوکس آن احتمالاً نخستین لینوکسی بود که به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گرفت. امروز SLS غالباً به عنوان پیشایند اسلک‌وِر در نظر گرفته می‌شود.
اسلک‌ور زاده می‌شود
اسلک‌ور در سال 1993 زاده شد، هنگامی که پاتریک فولکردینگ در دانشگاه ایالتی مینه‌سوتا دانشجو بود و به استادش کمک کرد تا SLS را نصب کند. امروز، اسلک‌ور قدیمی‌ترین نسخۀ لینوکس است که هنوز پشتیبانی می‌شود و فولکردینگ هنوز همان کسی است که این کار را انجام می‌دهد.
ردهَت از راه می‌رسد
ردهَت شاید امروز شناخته شده‌ترین نام برای لینوکس در تمام دنیا باشد و نسخۀ همنام آن بر روی دیسک فشردۀ فقط خواندنی (CD-ROM) در سال 1994 پدیدار گشت. لوگوی این شرکت که به شکل کلاه است در طول سالیان تکامل یافت و از عادت مارک اِوینگ، خالق ردهَت، در پوشیدن کلاه قرمزرنگ پدربزرگش هنگامی که در دانشگاه کارنگی ملون دانشجو بود گرفته شده است.
گاز تاریخ‌ساز
پنگوئن لوگوی شناخته شدۀ لینوکس است. امّا چرا پنگوئن؟ آن‌گونه که خود توروالدز گفته است پس از آن که در سال 1996 در خلال بازدید از باغ‌وحش ملی کانبرا در استرالیا توسط یک پنگوئن گاز گرفته شد، عاشق این حیوان گردید.
لینوکس مثل سرطان است
لینوکس در خلال سال‌های اوّلیه، از نظر محبوبیّت، رشد یکنواخت و ثابتی داشت و هیچ شاهدی برای قدرت فزایندۀ آن بهتر از ناراحتی و نگرانی سران مایکروسافت از این موضوع نیست. خاطره‌انگیزترین شاهد این نگرانی، اظهار نظر معروف استیوبالمر، مدیر عامل قوت مایکروسافت، در سال 2001 است که گفت «لینوکس مثل سرطان است که خودش را به لحاظ مالکیت ذهنی به هر چیزی که با آن تماس داشته باشد می‌چسباند.»
چه رازی در این نام نهفته است؟
عوضی گرفتن نرم‌افزار با صابون، کار دشواری است، امّا در سال 2001، شرکت سوئیسی روش نام تجاری یکی از محصولات شوینده‌اش را لینوکس گذاشت. این محصول هنوز هم به فروش می‌رسد. امّا توروالدز نام تجاری لینوکس را برای «نرم‌افزار سیستم عامل رایانه برای تسهیل عملیات و استفاده از رایانه» نگاه داشت.
تبلیغ در بین مسابقۀ فوتبال
امروز به ندرت می‌توان شاهد تبلیغ لینوکس در تلویزیون بود، امّا در سال 2003، آی‌بی‌ام تبلیغ بزرگی برای آن در بین پخش مسابقۀ قهرمانی فوتبال آمریکایی داد. این تبلیغ 90 ثانیه‌ای که هنوز بر روی یوتیوب قابل رؤیت است، با این جمله تمام می‌شد: «آینده، باز است.»
بزرگ و حرفه‌ای
لینوس توروالدز شاید خودش هم تصوّر نمی‌کرد که «سرگرمی» کوچکش به یک چیز «بزرگ و حرفه‌ای» تبدیل شود، امّا این اتفاقی بود که دقیقاً افتاد. در سال 2005 عکس توروالدز بر روی جلد بیزنس‌ویک چاپ شد و تمام دنیا با چهرۀ او آشنا شدند. در این شمارۀ مجلّه، مقالۀ مفصّلی به تشریح موفقیّت تجاری فزایندۀ لینوکس پرداخته بود.
اندروید وارد می‌شود
لینوکس عملکرد فوق‌العاده‌ای در بُن‌سازه‌هایمختلف داشت، امّا گسترده‌ترین و مهم‌ترین موفقیتش از طریق اندروید حاصل شد که بر پایۀ هستۀ لینوکس قرار دارد. امروز بیش از 80 درصد تلفن‌های هوشمند از این سیستم عامل استفاده می‌کنند که نخستین ظهورش به سال 2007 باز می‌گردد.
یک میلیارد دلار
موفقیت را می‌توان به شیوه‌های گوناگونی تعریف کرد امّا مطمئناً یکی از معیارهای اصلی، درآمد است. در سال 2012، شرکت ردهَت، نخستین شرکت متن‌بازی شد که درآمدش از یک میلیارد دلار بیشتر شد.
مایکروسافت عاشق لینوکس شد
چه تغییراتی ممکن است ظرف ده سال پیش آید! در سال 2001، مایکروسافت لینوکس را مثل سرطان می‌دانست ولی در سال 2014، عشق خود را به آن ابراز داشت. ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت در اکتبر آن سال علاقۀ شدید شرکت را به لینوکس اعلام داشت و پس از آن، مدیران ارشد مایکروسافت یکی پس از دیگری این حرف را تکرار کرده‌اند. چه راه درازی پیموده‌ای، لینوکس!
دنیای گزینه‌ها
لینوکس و مایکروسافت ممکن است الان با هم دوست شده باشند امّا بسیاری از کاربران از داشتن گزینه‌های مختلف لذّت می‌‌برند و این دقیقاً چیزی است که دنیای لینوکس در اختیار می‌گذارد. امروز برای هر سلیقه و هدف و بُن‌سازه‌ای، لینوکس وجود دارد. چه کسی گفته بود شما نمی‌توانید دقیقاً همان چیزی را که می‌خواهید در دنیای رایانش داشته باشید؟
دنیای تقویت شده توسط لینوکس
دیگر به هیچ وجه قابل انکار نیست که لینوکس، به شیوه‌های گوناگون، تسلّط بر دنیای رایانش را به دست آورده است. در دنیای وب، 95 درصد از یک میلیون دامنۀ برتر از لینوکس استفاده می‌کنند. اغلب بازارهای مالی جهان لینوکس را اجرا می‌کنند. همچنین 98 درصد از 500 اَبَرکامپیوتر برتر دنیا. بُن‌سازۀ ابری بیش از 75 درصد سازمان‌های ارائه کنندۀ خدمات ابری، لینوکس است. و دیگر چه؟ لینوکس هم اکنون در فضا مورد استفاده قرار دارد و مطمئناً چالش‌های تازه‌ای در این زمینه در پیش خواهد داشت.
ترجمۀ ابراهیم نقیب‌زاده مشایخ
منبع: پی‌سی‌ورلد، 25 آگوست 2016